از اين مرحله كه بگذريم اين پرسش پيش مىآيد كه حالا كه منشأ حالات ناراحت كنندهء روانى اختلالات روانى است نه بدنى ، چه چيزهايى سبب اين اختلالات مىگردد ؟ .
علل اختلالات روانى :
علماى روانى به اينجا رسيدهاند كه عدم ارضاى غرايز و احساس محروميت و مغبونيت به واسطهء بىعدالتيهاى اجتماعى و يا به واسطهء عادات خشن اجتماعى و قيود اجتماعى ، خود يك علت بروز اين بيماريهاست .
قيود اجتماعى :
مذهب را از آن جهت كه قيودى خصوصاً در زمينهء مسائل جنسى ايجاد مىكند ، در اين جهت مسئول دانستهاند .
تربيتهاى مبنى بر ترس و وحشت :
يكى ديگر تربيتهاى مبنى بر ترس و وحشت است كه روح را بيمار و ناراحت مىكند ، مثل اينكه كودك را از كودكى از ادرار بر روى فرش با زدن و تهديد مىترسانند بچه خيال مىكند كه ادرار كردن نبايد صورت گيرد ، تدريجاً عوارض ناراحت كننده اى در روح او پيدا مىشود .
نازپروردگى :
و همچنين است تربيتهاى مبنى بر نازپروردگى كه روح را پرتوقع [ مىكند ] و در نتيجه پس از مقابله با حوادث جدى بدبين و مأيوس مىشود . و همچنين است كار بيش از ظرفيت و شواغل فكرى بيش از ظرفيت ، شنيدن و ديدن حوادث و مناظر هيجانآور و تأثرآور كه مخصوصاً تمدن جديد به وسيلهء روزنامه و راديو و تلويزيون و فيلمهاى سينمايى ايجاد كرده است . اينها نيز از علل ناراحتيهاى روحى است ، كم حوصلگى و تندخويى ايجاد مىكند . و همچنين است اندوه زياد كه جنون و ماليخوليا مىآورد .
اثر بهداشتى ، روانىِ عبادات خصوصاً در شرايط عصر حاضر :
از آن طرف راه مبارزه با بيماريهاى روانى على الاختلاف ، تلقينها و يادآوريها و اظهار رازهاى درونى و بازگو كردن آنها در خواب يا بيدارى ، احياناً موسيقيهايى [ است ] كه قادر به گريانيدن و بيرون ريختن اشباح موذى و وحشتناك روحى بشود .
اثر دعاها و نيايشها و عبادتها و انقطاعها :
اكنون ببينيم عبادتها و زيارتها و احسانها و خدمتها و يارب ياربها و « بك يا الله » ها و مناجاتهاى سحر و ناراحتيها را با خدا در ميان گذاشتن و حاجت خواستن و اشكهاى عابدانه و متضرعانه و بالاخره دعاها چه اثرى اولًا در پيشگيرى و چه اثرى در بهبود اين
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 182
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٨٢