10 . در اسفار ، جلد 3 ، صفحه 115 ( 1 ) ، تقسيم معروف را درباره موجود از جنبه خير و شر مىنمايد و مىگويد :
تقسيم معروف اشياء از جنبه غلبه خير و شر :
قد جرت عادة الحكماء بان يقسموا الموجودات الممكنة بالقسمة العقلية فى بادى الاحتمال الى خمسة اقسام : ما هو خير كله لا شر فيه اصلًا و ما فيه خير كثير مع شر قليل و ما فيه شر كثير مع خير قليل و ما يتساوى فيه الخير و الشر و ما هو شر مطلق لاخير فيه اصلًا . و الاقسام الثلثة الاخيرة غير موجودة فى العالم اصلًا ، انما الموجود من الخمسة المذكورة هو قسمان . .
عقول و نفوس سماويه خير محضاند :
براى قسم اول از اين دو قسم به عقول ونفوس كليه سماويه و نفوس كامله انسانيه مثال مىزند و درباره قسم دوم مىگويد ( 2 ) :
آتش مصداق خير كثير و شر قليل است و همچنين برخى ادويه و اغذيه و حيوانات موذيه :
و مثال هذا القسم الموجودات الطبيعية التى لايمكن وجودها على كمالها اللائق بها الَّا و قد يعرض لها بحسب المصادمات و المصاكات الاتفاقية منع غيرها عن كمالاتها او محق الكمالات عن غيرها ( 3 ) كالنار التى كمالها فى قوة الحرارة و الاحراق و بها تحصل المصالح العظيمة . . . و كذلك الادوية و الاغذية النباتية التى قد يتضرر بها فى الندرة و كذلك وجود حيوانات فى انفسها خيراً الَّا انها يعرض لها بسبب مصاكات اتفاقية تأدى ضررها
هامش
( 1 ) [ مطابق با جلد 7 چاپ 9 جلدى ، صفحه 69 ]
( 2 ) اين نكته را بايد در نظر داشت كه مسأله غلبه خير بر شر مربوط مىشود به وجود بالقياس يعنى از جنبه نافع بودن و مضر بودن .
( 3 ) اين همان است كه در [ پاورقى صفحه 411 ] راجع به فلسفه وجود خود اضداد بحث كرديم . در باب مصالح عظيمتر وجود آن اضداد باز دو مبحث است : يكى مصالحى است كه بر اصل وجود اينها بار است كه اكثريت دارد نسبت به مفاسد وجود اينها و ديگر مصالحى است كه بر نفس تضادها و تصادمها و مصائب و بديها بار است .