فقر ، بيمارى ، كورى ، نقص اعضا ، مرگ وجود ندارد بدون شك همه اينها موجودند و به نحوى از وجود ، وجود دارند . بعضى از آنها موجودند به معنى اينكه منشأ انتزاع آنها موجود است و خارج ظرف اتصاف آنهاست نظير فقر ، كورى و غيره ، و بعضى به معنى اينكه واقعاً امر وجودى هستند مثل ظلم كه عمل است .
بلكه مقصود اين است كه مناط اتصاف اين امور به شريت ، جنبه عدمى اينهاست به طورى كه اگر آن عدم در كار نباشد شريّتى نيست .
به عبارت ديگر ، راز شريت آنها اين است كه يا خودشان از نوع « خلأ » مىباشند و يا منشأ خلأ مىشوند .
شرور يا اعدامند يا مؤدّى به اعدام :
7 . در اسفار ، جلد 3 ، صفحه 113 مىگويد : هرگاه استقراء كنى مىبينى كه شر خالى از دو امر نيست : يا خود عدم است نظير موت ، جهل ، فقر يا مؤدّى به عدم است مثل جهل مركب و غيره ( بيماريها و ميكروبها ) .
شرور مؤدّى به اعدام بر دو قسمند :
بعد قسم دوم را به دو قسم تقسيم مىكند ، مىگويد : اشياء وجودى مضر و موجب فقد كمال بر دو قسمند : يا ملازمند با آن امر عدمى مضر رويّه به حيثى كه ادراك آنها و ادراك آن شر يكى است ، مثل حرارت قطاعة لذاعة كه در سم است :
فانه من حيث يدرك فقدان الاتصال و زوال الصحة بقوة شاعرة فى مادة ذلك العضو و طبيعته يدرك بتلك القوة بعينها السبب الموذى الحار ايضاً .
شر بالقياس :
بعد مىگويد :
شرور مؤدّى به اعدام ، شرور بالقياساند و شرور عدمى شر فى نفسه مىباشند :
و هذا الامر الوجودى ليس شراً فى نفسه بل بالقياس الى هذا الشىء و اما المدرك الاخر من عدم الكمال و زوال الاتصال فهو شر فى نفسه و ليس شراً بالقياس اليه فقط حتى يتصور له وجود ليس يكون بحسبه شراً بل و ليس نفس وجوده الَّا شراً فيه و على نحو كونه شراً فان العمى لايجوز ان يكون الَّا
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 409
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٠٩