حسب چهارچوب و قالب شيعه باشيم و به حسب روح ، خارجى مثلًا مثل اينكه بعد از فتح ايران به وسيله مسلمين كلمات عربى وارد لغت فارسى شد و برعكس كلمات فارسى هم چند هزار ( بعضى مثل مقدمه كتاب فرهنگ آموزگار شش هزار يا دوازده هزار گفتهاند ) در لغت عرب وارد شد . همچنين تأثير تركى در زبان عربى و فارسى مثل تركى زمان متوكل و تركى سلاجقه و زبان مغولى ( رجوع شود به خطابه تقى زاده راجع به اخذ تمدن خارجى : يغما ) و همچنين است ساير زبانهاى دنيا . عقيده ها و سليقه ها همينطور است .
عناصر اموى در فقه شيعى :
به عقيده من بسيارى از عناصر اموى تدريجاً وارد فقه ما شده ، مثل مسأله مفاضله در اعطاء زكوات و اخماس و غيره . و باز به عقيده من عقيده غير عدليه در عدليه اثر كرده است . وقتى كه عقيده و مسلكى به خلوص خود باقى نماند ، آن اثرى كه از آن انتظار است بر او بار نيست .
درسى كه از جريان خوارج بايد بگيريم :
20 . سياست قرآن به نيزه كردن سيزده قرن است كه در ميان ما رايج است . مخصوصاً هر وقت كه مقدسين زياد شدهاند و شعار تقوا فخرى و احترامى شمرده مىشود ، در نقطه مقابل ، خطر قرآن بر نيزه كردن هم هست . درسى كه ما از اين قضيه بايد بگيريم يكى همين قاعده است كه هر وقت احمقها به قدس و تقوا پرداختند ، زيركها و منفعت پرستها فوراً قرآن سر نيزه مىكنند و آن احمقها را آلت قرار مىدهند و جلو افكار مصلحانهء مصلحين را مىگيرند . * ( انى ما اخاف على امتى الفقر و لكن اخاف عليهم سوء التدبير ) * .
مفيد نبودن دعوت به كليات و لزوم حسن طرز استنباط :
ديگر اينكه كليات فايده ندارد . دعوت كردن مردم به اينكه بياييم از قرآن پيروى كنيم اگر طرز استنباط ما از قرآن معلوم نباشد فايده ندارد . قرآن حمال ذووجوه [ است . ] اشخاص فاسد ، قرآن بيشتر سبب گمراهى آنها مىشود .
از خدا مىخواه تا زين نكته ها
در نلغزى و رسى در منتها
زان كه از قرآن بسى گمره شدند
زان رسن قومى درون چَه شدند .
حسن تشخيص موضوعات :
در قرآن كه ننوشته در جنگى كه فلان روز بين على و معاويه