هيچ كدام از ايندو را نداشتند ، نه بصيرت در دين و نه بصيرت در عمل . خوارج نه تنها بصيرت در عمل نداشتند ، منكر بصيرت در عمل بودند زيرا دين را يك امر تعبدى مىدانستند ، چنان كه در نمره 13 اشاره شد .
شعار خوارج :
16 . آيه خوارج ظاهراً آيه 57 از سوره انعام است :
ان الحكم الَّا لله يقصّ الحق و هو خيرالفاصلين .
تأثير خوارج در ساير فرق :
17 . يكى از چيزهايى كه از خوارج به بعضى از ماها رسيده تنگ نظرى و تكفير است . طوايف اسلامى در عين اينكه همه با يكديگر اختلاف دارند ، تحت تأثير يكديگر هم هستند . بنابراين تعجب ندارد اگر مثلًا روحيه خوارج به غير آنها سرايت كرده باشد .
عقيده مخلَّد بودن ساير فرق اسلامى [ در عذاب ] ظاهراً از خوارج به ساير مذاهب سرايت كرد .
مدارك ( رجوع به نمره 1 ) :
18 . براى خوارج رجوع شود به ابن ابى الحديد ، جلد 4 ، صفحه 448 و به على و عصره ، صفحه 990 ، داستان محاجه ابن الكوّاء از طرف خوارج ، و به ابن ابى الحديد ، جلد 2 .
19 . مطالعه در احوال خوارج از اين نظر خوب است كه بفهميم چقدر در تاريخ اسلامى از لحاظ سياسى و از لحاظ عقيده و سليقه و از لحاظ فقه و احكام اثر گذاشتهاند .
تأثير فرق اسلامى در يكديگر :
فرق مختلف و دسته هاى مختلف هرچند در چهارچوب شعارها از يكديگر دورند اما طبيعت آدمى دزد است گاهى اشخاصى خودشان مثلًا سنّى هستند و طبيعت و سرشتشان شيعى است و گاهى به عكس ، گاهى طبيعتاً متشرع و ظاهرى است و انتحالًا متصوف و گاهى برعكس .
تفاوت ميان نحله طبيعى و نحله انتحالى :
همچنين بعضى انتحالًا ممكن است شيعى باشند و طبيعتاً خارجى . اين قاعده ، هم در مورد افراد صادق است و هم در مورد امم .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 372
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٧٢