مصلحت واقعى ، يعنى چون در طبيعت اين حق موجود است در تشريع نيز موجود شده است .
آيا حقوق طبيعى است كه به سه قسمت اقتصادى و قضايى و سياسى تقسيم مىشود ؟ :
22 . حقوق را از لحاظ رشته تقسيم مىكنند به رشته هاى سياسى و قضايى و اقتصادى ، و شايد بتوان گفت از لحاظ واقعيت حقوق انسان اين تقسيم صحيح است . واقعاً انسان داراى سه نوع حقوق است : يكى حقوقى كه بر طبيعت و ثروتها دارد و يكى حقوقى كه در مورد اختلافات و محاكمات و قضاوتها دارد و يكى هم حقوقى كه از نظر حكومت و سياست دارد .
در صفحه 56 جلد اول مبانى حقوق مىگويد :
سابقه تاريخى حقوق فطرى در يونان و اسلام و قرون وسطى :
علم حقوق در نظر حكماى قديم يونان به نام علم سياست جزء حكمت عملى مورد بحث قرار گرفت و در مدنيت رومى از طريق رويه قضايى و احكام دادگاهها . . . در يونان قديم و يا در مدنيت رومى و يا در نظر حكماى قديم اسلامى و يا دانشمندان اروپا در قرون وسطى تحقيق از مبانى حقوق و بنياد آن از مطالعه در ذات انسانى و از دقت در ملكات نفسانى و فضايل اخلاقى مانند عدالت و امثال آن مورد بحث قرار گرفته و عقايد آنان جزء مكتب قديم حقوق طبيعى به شمار مىرود . . .
مبناى حقوق طبيعى از نظر روسو آزادى است :
اما در سده 18 ميلادى ژان ژاك روسو مطلب تازه اى طرح نمود و به موجب آن حقوق را به آزادى نامحدودى كه جهت انسان منفرد در حالت زندگانى طبيعى او متصور است مبتنى دانست . كتاب قرارداد اجتماعى مبناى نظريه مكتب اصالت فرد قرار گرفته است . . . پروفسور دوگى نظريه فرديت در حقوق را چنين خلاصه نموده :
انسان برحسب طبيعت آزاد و مستقل و منفرد داراى حقوق فردى آفريده شده و اين حقوق لاينفك از صفت انسانيت اوست ، جامعه نيز از ارتباط و معاشرت افراد با يكديگر از روى اراده و خودآگاهى تشكيل شده است . مقصود در اين تجمع اين است كه حقوق طبيعى افراد محافظت و حمايت شود .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 274
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٧٤