عبادت مشفوعه به فكر ، استخدام الحان مناسبه ، كلام واعظ از قائلى پاك با عباراتى بليغ و نغمه اى رخيم و سمتى ( قيافه اى ) رشيد .
27 . در استخدام وسيلهء تبليغ گفته شد كه از نامشروع نبايد استفاده كرد ، يعنى اصل بىاساس « الغايات تبرّر المبادى » را نبايد مبنا قرار داد .
در گذشتهء خود ما علاوه بر شبيه سازى ، موضوع ديگر ، دروغپردازى براى تبليغ دين است كه دين خراب كن است ، مثل آنكه ثوابها براى تلاوت سوره هاى قرآن از قول پيغمبر بيان كرد و بعد گفت خواستم مردم را بيشتر متوجه قرآن كنم و از توجه به شعر و يادآورى حوادث جاهليت منصرف سازم ، و همچنين كسانى كه براى گرياندن [ بر ] امام حسين دروغ را جايز مىدانند . مرحوم حاجى نورى در لؤلؤ و مرجان صفحهء 183 مىگويد :
« گفتهاند در اخبار مدح ابكاء ننوشتهاند كه به چه وسيله مردم را بگريانيد و از اين ذكر نكردن معلوم مىشود از هر سببى مىشود استفاده كرد و هرچه سبب سوزانيدن دلها و ريختن اشكها باشد ممدوح و مستحسن است . پس اخبار منع كذب ، محمول است به غير عزادارى و گرياندن سيدالشهدا . » ( 1 ) و هم ايشان ( از ص 186 ) از يكى از ثقات اهل علم يزد نقل مىكند كه در بين راه يزد و مشهد در دهى تصادف كرده با مجلس روضه اى در يك مسجد كه پس از آنكه آخوند روضه خوان بالاى منبر رفت ، خادم مسجد رفت يك دامن سنگ جمع كرد و آورد و به آخوند داد . ناقل تعجب مىكند كه سنگ براى چيست ؟ موقع روضه كه مىرسد چراغها را خاموش كردند و يك مرتبه آخوند شروع كرد به سنگ پرانى و فرياد آخ سرم ، آخ دستم بلند شد و پس از آنكه ناقل از
هامش
( 1 ) ر . ك : ورقه هاى « يادداشت تحريفات در واقعهء تاريخى عاشورا » .