ذائقه سازى و جهت اخلاقى و اجتماعى بخشيدن مكتب :
خاصيت مكتب و در حقيقت خاصيت جهان بينى اصيل كه به مكتب مىدهد اين است كه به انسان ذوق و ذائقهء خاص مىدهد ، جهت گيرى اخلاقى و جهت گيرى اجتماعى مىدهد ، صف اجتماعى را مشخص مىكند .
نظام واحد هماهنگ :
در يك مكتب مجموعهء اعتقادات شخص دربارهء جهان و آنچه هست ، و دربارهء اجتماع و اخلاق و آنچه بايد باشد يعنى دربارهء چگونگى فرد و چگونگى جامعه از نظر مديريت ( سياست ) و از نظر مواهب مادى و توزيع ثروت ( اقتصاد ) و از نظر نوع قوانين حاكم بر اجتماع و از نظر ملاكها و معيارها و ارزشهاى معنوى ( آداب و سنن و مقدسات و عادات و عرفيات و زشت و زيباها ) نظام واحد هماهنگى را تشكيل مىدهند و طبعاً مقررات موضوعه نيز تابع همين مجموعهء اعتقادى خواهد بود .
صاحب مكتب تذبذب فكرى و اخلاقى و عملى و تشتت روش و تعدد شخصيت ندارد ، تك شخصيتى است :
انسان صاحب مكتب تذبذب ندارد ، مصداق « * ( لا الى هؤلاء و لا الى هؤلاء ) * » نيست . انسان صاحب مكتب در همهء مسائل ، در تصميمات و روشهاى خود يك جهت گيرى دارد و بس ، در هر موردى جهت گيرى خاص ندارد . انسان صاحب مكتب در همهء مسائل يك نوع قضاوت هماهنگ دارد .
رجوع شود به ورقه هاى « جهان بينى » ، « جهان بينى اسلامى » ، « ايدئولوژى اسلامى » و غيره .
محور واحد براى احساسات ، ملكات اخلاقى ، ارزشهاى معنوى ، عقايد فلسفى و اجتماعى :
در مكتب ، احساسات فردى ، ملكات و خصوصيات اخلاقى ، روش اجتماعى ، ارزشهاى معنوى ، عقايد فلسفى ، اقتصادى ، سياسى ، اجتماعى ، همه گرد يك محور مىچرخند و مجموعاً انسان را به سوى يك مقصد و يك ايده به حركت مىآورند .
گفتيم لازمهء برخى جهان بينىها اين است كه انسان مكتب هماهنگ و مجموعهء اعتقادات متناسب و سازگار و يك جهت داشته باشد .
از نظر ما اگر توحيد را با اصول استدلالى و عقلى بشناسيم ، از همان راه لمّى مىتوانيم انسان و تاريخ و جامعه را نيز بشناسيم .
توحيد فلسفى ( نه علمى ) مىتواند روح مكتب باشد :
ولى
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 373
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٧٣