كه « عبارت است از مجموعه اى از انديشه هاى متناسب و هماهنگ دربارهء هستى و زندگى كه يك پيكرهء متحرك و جهت دارى را تشكيل مىدهد و همه از يك خون تغذيه مىكند و با يك روح زنده است » و به عبارت ديگر مكتب عبارت است از يك سيستم واحد فكرى عملى .
مجموع انديشه هاى ناهماهنگ كه به صورت يك دستگاه نيامده باشد مكتب نيست .
جهان بينى مكتب روح مكتب است :
مجموع انديشه هاى هماهنگ كه با زندگى عملى يعنى با بايدها و نبايدها بستگى نداشته باشد مانند يك نظريهء اساسى دربارهء فيزيك يا رياضى ، مكتب نيست . عليهذا لازمهء مكتب اين است كه مجموعه اى از انديشه هاى عملى باشد بر پايهء انديشه هاى نظرى كه آن انديشه هاى نظرى روح آن مكتب به شمار مىرود .
پايه و مايهء مكتب همان روحى است كه همه را به صورت يك دستگاه و يك پيكر درآورده است و ديگر چيزها به منزلهء اعضا و جوارح رئيسه و غيررئيسه است و حتى برخى به منزلهء موهايى است كه بر پيكر مىرويد و يا به منزلهء خونى است كه به ساير اعضا غذا مىرساند .
پس هر مكتب بايد داراى چنين روحى باشد و روح مكتب انديشهء نظرى و از نوع جهان بينى است . اكنون بايد ديد در هر مكتبى روح آن مكتب چيست و مايهء زندگى آن مكتب چيست .
روح مكتب بايد آرمان ساز باشد و همين است نيروى محركهء مكتب :
به نظر مىرسد تنها انديشه اى مىتواند روح يك مكتب را تشكيل دهد ( 1 ) كه از طرفى پايهء جهان بينى آن مكتب باشد يعنى نوعى بينش و ديد و ارزيابى دربارهء هستى باشد ، و از طرف ديگر آرمان ساز باشد و جاذبهء يك ايده و آرمان را داشته باشد هم فلسفه باشد و هم ايده آل اخلاقى و هم ايده آل اجتماعى . نيروى محركهء يك جهان بينى آرمان سازى اوست .
هامش
( 1 ) رجوع شود به ورقه هاى « جهان بينى ، مشخصات » .