قائلند پيروى مكن . ( 150 )
تفسير :
سَيَقُولُ
؛ در اين آيه خداوند خبر مىدهد از چيزى كه كفّار به زودى خواهند گفت و بعد كه اين حرف را گفتند ، خداوند چنين فرمود :
وَ قالُوا لَوْ شاءَ الرَّحْمنُ ما عَبَدْناهُمْ
؛ « گفتند اگر خداى مهربان مىخواست ، ما بتها را عبادت نمىكرديم » ( زخرف / 20 ) اينها با اين گفتهء خود خيال مىكردند كه مشرك شدن آنها و پدرانشان و حرام كردن آنچه را كه خود حرام كردهاند ، به مشيّت خداى تعالى و ارادهء او بوده ، و اگر او اراده نمىكرد ، هيچ كدام از اين امور واقع نمىشد . و اين درست مذهب جبريهاست .
كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
؛ به همين نحو كسانى كه پيش از اينها بودند تكذيب كردند و مقصود از تكذيب كه متعلّق آن ذكر نشده ، تكذيب كلّى و مطلق است زيرا خداى سبحان قوهاى در عقل قرار داده است كه دلالت مىكند بر علم او نسبت به قبايح ، و بىنيازى او از اين امور ، و اين كه ساحت قدس او از خواستن و اراده كردن زشتيها دور است ، و پيامبران خود را از اين امر آگاه فرموده است . بنا بر اين هر كس وجود كفر را به خواست خدا مربوط سازد تكذيب كلّى كرده و آن تكذيب خدا و كتابها و پيامبران اوست ، و دلايل عقل و نقل را پشت سر انداخته است .
كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا
؛ همانطور كه اين مردم زبان به تكذيب تو گشوده ، و به خدا دروغ مىبندند كافران زمانهاى گذشته نيز تكذيب مىكردند ، تا به مرحلهاى كه ما عذاب بر آنها نازل كرديم .
قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا
؟ ؛ در پاسخ آنها ، كه شرك را از دروغ ، به خواست خدا نسبت مىدهند ، بگو : آيا براى آنچه ادّعا مىكنيد دليل قطعى داريد كه استدلال در چيزى كه مىگوييد صحيح باشد تا آن را به ما نشان دهيد . خداوند در اين آيه با ، درخواست اين سؤال ، مشركان را مورد استهزاء قرار داده و گواهى داده