پروردگار ماست ، سوگند كه ما مشرك نبوديم . ( 23 )
ببين چگونه به خودشان ( نيز ) دروغ مىگويند ، و آنچه را به دروغ شريك خدا مىپنداشتند از دست مىدهند . ( 24 )
تفسير :
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ . . .
؛ اين جمله به صورت غايب : و يوم يحشر هم ثم يقول ، نيز خوانده شده ، يعنى روزى كه خدا آنها را محشور مىسازد .
أَيْنَ شُرَكاؤُكُمُ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ
؛ ( به مشركان مىگوييم ) كجا هستند شريكهايى كه گمان داشتيد به شما نفعى مىرسانند .
علت اين كه شركا را به خود آنها نسبت داده و به عنوان « شريكهاى شما » گفته ، آن است كه بتها را براى خود گرفته بودند .
ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا . . .
؛ در معناى اين آيه چند قول ذكر شده است :
الف : سرانجام كفر و شرك آنها ، جز انكار خدا و دورى گزيدن از او ، و سوگند بر نفى شرك ، چيز ديگرى نيست .
ب : معناى ديگر : وقتى كه به خاطر شرك آوردنشان مورد سرزنش واقع شوند عذر و بهانهء آنها انكار خدا و سوگند دروغ است .
ج : وقتى كه از آنها سؤال كنيم و عقيدهء آنها مورد تحقيق واقع شود ، اين گفتهها را اظهار مىدارند .
در قرائت « لم تكن » وجوهى ذكر شده است :
با تاء : « لم تكن » ، و نصب « فتنتهم » خوانده شده و ضمير « أن قالوا » را كه اسم براى فعل ناقص است به اين دليل مؤنث آورده است كه خبر آن « فتنة » مؤنث مىباشد مانند قول عربها من كانت أمّك كه به علّت مؤنّث بودن خبر ، فعل را نيز مؤنث آوردهاند .