فرشتگان به مردگان گفتند : فيم كنتم ؛ در امر دينتان بر چه روشى بوديد ؟
قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ
؛ گفتند : ما در بلاد خود در برابر اهل شرك ناتوان بوديم .
[ شأن نزول ] :
آيه دربارهء افرادى است كه در مكّه ظاهرا اسلام آوردند و به هنگام هجرت مسلمانان ، مهاجرت نكرده بودند و مشركان در روز بدر هنگامى كه خارج شدند ، هيچ كس را بجز پيران و كودكان و بيماران به جا نگذاشتند ؛ از اين رو اين عده از مسلمانان نيز همراه آنان حركت كردند و آن گاه كه مشركان در برابر سپاه اسلام قرار گرفتند آنها به كمى جمعيّت مسلمانان كه نگريستند به شك و ترديد افتادند و سرانجام همچون مشركان گرفتار و كشته شدند .
سخن آنان كه گفتند ما در سرزمين خود تحت فشار بوديم ( كنا مستضعفين ) مىتواند پاسخى براى سؤال فرشتگان باشد كه پرسيدند : شما در دين خود چگونه بوديد ؟ زيرا اين سخن نظير توبيخ كردن آنهاست به اين معنا كه آنان بهرهاى از دين نداشتهاند ، چرا كه توانستهاند مهاجرت كنند ولى هجرت نكردهاند ، آنها از ناتوان يافتن خويش كه موجب نكوهش آنان شده و نيز از اين كه تمكّن نيافتهاند هجرت كنند معذرت خواهى كردهاند ، از اين رو فرشتگان آنان را مورد سرزنش قرار دادند و گفتند :
أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها
؛ آيا زمين خدا پهناور نبود تا از خانه و سرزمين خود خارج شويد ؟ يعنى شما مىتوانستيد از مكّه خارج شويد . و به سرزمينى مهاجرت كنيد كه از اظهار كردن دين خود ممنوع نباشيد .
اين آيه دلالت مىكند بر اين كه هر گاه انسان در سرزمينى است كه به دليل برخى از موانع نمىتواند در آن جا به انجام امور دين خود بپردازد و مىداند كه در شهر و ديار ديگرى حق خدا را بيشتر به پا مىدارد ، مهاجرت كردن بر او واجب است .
در حديث است كه [ پيامبر فرمود : ] كسى كه براى حفظ آيين خود از سرزمينى به سرزمين ديگر حتى به اندازه يك وجب مهاجرت كند استحقاق بهشت مىيابد و