كطود يلاذ بأركانه * عزيز المراغم و المضطرب « 1 »
فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
؛ يعنى پاداش او بر خدا واجب شده است و وجوب در اصل به معناى سقوط است ، مانند قول خداى تعالى :
فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها
« و چون پهلويش به زمين افتد » ( حج / 36 ) و مقصود از آيهء مورد بحث اين است كه خدا مىداند چگونه به كسى كه در راه او هجرت كرده پاداش دهد ، و دادن پاداش بر او واجب است . و هر مهاجرتى كه به انگيزهء و هدف دين باشد از قبيل كسب دانش يا انجام حج و يا گريختن به سرزمينى كه امكان طاعت خدا يا زهد در دنيا در آن جا بيشتر است ، اين نوع مهاجرتها همان هجرت به سوى خدا و رسول اوست .
[ سوره النساء ( 4 ) : آيه 101 ]
وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً ( 101 )
ترجمه
و هنگامى كه سفر كنيد گناهى بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد ، اگر از فتنه ( و خطر ) كافران بترسيد ؛ زيرا كافران براى شما دشمن آشكارى هستند . ( 101 )
تفسير :
منظور از ضرب فى الارض سفر است ؛ يعنى هر گاه مسافرت كرديد فليس عليكم جناح ، پس گناهى بر شما نيست أن تقصروا من الصلاة ، كه از عدد نماز كم كنيد ، و نمازهاى چهار ركعتى را دو ركعتى بخوانيد . قصر نماز بخصوص در حال خوف به نصّ قرآن كه مىفرمايد :
إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا
؛ ثابت شده ولى در حال امنيت به نصّ روايت پيامبر اكرم ( ص ) ثابت مىشود .
ابو حنيفه گويد : نماز قصر واجب است نه اين كه رخصتى براى مسافر باشد
هامش
( 1 ) - مانند كوه بزرگى كه به دامنههايش پناه برده مىشود راههايش سخت و دشوار و وحشتناك است .