تفسير :
« تدبّر » : نظر در پيامدها و عاقبت كارها و تأمل در آنهاست ، سپس در مورد هر تأمّلى به كار رفته است و تدبّر در قرآن به معناى انديشيدن در معانى آن است .
لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً
؛ ( اگر قرآن كلام خدا نبود ) اختلاف ، تناقض و تفاوت بسيارى در نظم و معانى آن مىيافتند به طورى كه بخشى از قرآن به حدّ اعجاز مىرسيد و بخشى نمىرسيد و امكان مقابله با قرآن وجود داشت و بعضى از آيات كه از غيب خبر مىدهند ، مطابق با واقع نبود ، پس از آنجا كه تمام آيات قرآن در فصاحت با هم تناسب دارند و توان آوردن نظير آنها از هر فصيحى گرفته شده و نيز قرآن از صحّت معانى آيات و راستى و درستى اخبار غيبى برخوردار است ، دانسته مىشود كه جز از جانب خداوند نازل نشده است .
وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ
؛ هر گاه به منافقان يا ( به قولى ) به مسلمانان ضعيف خبرى از سريّههاى رسول خدا ( ص ) مىرسيد كه حاكى از سلامت و امنيّت مؤمنان يا ترس و وحشت و زيان آنان بود ، أذاعوا به آن خبر را در ميان مردم منتشر مىكردند ، و اشاعهء خبر توسط منافقان مفسده به دنبال داشت .
و گفتهاند : هر گاه پى مىبردند كه رسول خدا ( ص ) و فرماندهان جنگ به پيروزى بر دشمن اطمينان داشتند و يا از دشمن در هراس بودند ، آن را انتشار مىدادند .
وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ
؛ يعنى اگر انتشار آن را به عهدهء رسول خدا ( ص ) و اولى الأمر مىگذاشتند [ ديگران هم اطلاع حاصل مىكردند ] .
در اين كه منظور از « اولى الأمر » در اين آيه چيست اقوالى است :
1 - منظور علما و فقهاى ملازم پيامبر ( ص ) مىباشند .
2 - مقصود فرماندهان سريّهها - جنگهايى كه پيامبر در آنها حضور نداشت - و واليان هستند .
3 - امام باقر ( ع ) فرمود : منظور امامان معصومند .
لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ
؛ پيامبر و واليان امور صحّت و درستى آن خبر را