مىكند و مىميراند ( حيات و مرگ به دست اوست ) و خدا به آنچه انجام مىدهيد بيناست . ( 156 )
تفسير :
اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ
؛ يعنى شيطان خواستار لغزش آنها بود و آنان را به ارتكاب گناه فرا خواند ببعض ما كسبوا ؛ به واسطهء بعضى از گناهانى كه ايشان كسب كردند و مقصود اين است : آنان كه در روز احد شكست خوردند ، علّت شكستشان اين بود كه از شيطان پيروى كردند و مرتكب گناه شدند و گناهانشان مانع برخوردارى آنان از تأييد و توفيق الهى در تقويت دلهايشان شده تا اين كه به دشمن پشت كردند .
حسن [ بصرى ] گويد : منظور اين است كه شيطان به واسطهء پذيرش شكستى كه برايشان آراسته جلوه داده بود ، خواهان لغزش آنان شد .
جملهء
بِبَعْضِ ما كَسَبُوا
؛ [ از نظر معنا ] مانند جملهء و يعفوا عن كثير « از بسيارى از - خطاهاى شما - در گذرد » ( مائده / 15 ) ، است .
ابو القاسم بلخى نقل كرده است كه در روز احد جز 13 تن با پيامبر باقى نماندند كه 5 نفر از مهاجران و 8 نفر از انصار بودند ؛ ولى دربارهء ماندن هر يك از 5 نفر مهاجر اختلاف است جز على ( ع ) و طلحه كه بىشك جزو افراد باقيمانده بودهاند .
امام صادق ( ع ) فرمود : « رسول خدا ( ص ) [ در روز احد ] جبرئيل را بين آسمان و زمين ديد كه بر روى كرسى زرّين قرار گرفته و گويد : « همانا جوانمردى جز على و شمشيرى جز ذو الفقار نيست » « 1 » .
و روايت شده كه على ( ع ) در آن روز پيوسته با مشركان مىجنگيد ، تا اين كه هفتاد زخم به سر و صورت و دست و پا و شكمش رسيد . [ در اين هنگام ] جبرئيل به پيامبر گفت : اى محمّد حقيقت هميارى و مواسات همين است . رسول خدا فرمود :
هامش
( 1 ) -
نظر رسول اللَّه ( ص ) إلى جبرئيل بين السماء و الارض على كرسىّ من ذهب و هو يقول : « ألا لا سيف إلا ذو الفقار و لا فتى إلا على » .