تفسير :
نظير اين دو آيه قبل از اين ( در آيات 47 و 48 همين سوره ) گذشت ، و چون ميان اين دو آيه و آياتى كه سابقا به همين مضمون عنوان شد فاصله افتاده ، اعاده و تكرار آن به منظور تأكيد بر توجه دادن ( بنى اسرائيل به نعمتهايى كه خداوند به آنان ارزانى داشته ) و استدلال ، امرى نيكو و پسنديده است .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 124 ]
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ( 124 )
ترجمه
( و به خاطر بياورد ) هنگامى كه خداوند ابراهيم را به وسايل گوناگون آزمود و او به خوبى از عهدهء آزمايش برآمد ، خداوند به او فرمود من تو را به پيشوايى خلق برگزينم ؛ ابراهيم عرض كرد اين پيشوايى را به فرزندان من نيز عطا خواهى كرد ؟ فرمود ( آرى اگر صالح و شايسته آن باشند ) كه عهد من ( امامت ) هرگز به مردم ستمكار نخواهد رسيد . ( 124 )
تفسير :
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ . . .
؛ هنگامى كه خداوند ابراهيم را امتحان كرد .
« اذا » در محل نصب مفعول به است براى فعل مقدرى كه « اذكر » باشد .
بِكَلِماتٍ . . .
؛ منظور از « كلمات » « 1 » اوامر و نواهى خداوند است و بايد توجه داشت كه نسبت دادن « امتحان » به خداوند بر سبيل مجازات [ زيرا امتحان حقيقى از كسى صادر مىشود كه عاقبت امر را نداند و بخواهد به وسيلهء امتحان آن را معلوم كند و حال آن كه خداوند به عواقب امور كاملا آگاه است ، و مىتواند آنچه را ارادهاش تعلّق گرفته و يا بندهاش طلب نموده است اختيار كند . ] و گويى نحوه رفتار خداوند با بندگان خود ، مانند رفتار آزمايش كنندگان است .
هامش
( 1 ) - دربارهء « كلماتى » كه ابراهيم ( ع ) در انجام آنها مورد آزمايش قرار گرفته است اقوال و نظريات متعددى است كه در ترجمهء تفسير مجمع البيان ( ج 2 ، ص 24 ) مشروحا بيان شده است . - م .