ما به خيل و گروهى از اين چادرنشينان در خونسار برخورديم كه بدون اغراق بايد گفت در زيباترين قطعه از سرزمين ايران اطراق كرده بودند . نهرى كوچك از دامنه ميغلطيد و به كف درهاى زيبا سرازير شده به كشتزاران سرسبز گندم و جو ميرسيد .
چادرها بر جبين تپه برپا بودند و درختان تنومند گردو در تمام حاشيه دره و در نزديك چادرهاى سياه نگهبانان ، سرسبز و سايهافكنان استوار بودند .
گلههاى گوسفند و بز چندين يا رد دور تر از خانه چوپانان و بر دامنه تپه و در كنار پرتگاههاى شكوهمند ميچريدند . خشنودى و رضايت از زندگى در چهره ايلنشينان پيدا بود و همه با پشتكار و علاقه شديد در جنبوجوش روزگار را ميگذراندند ، خشنودى و فعاليت واقعى اين مردم براى نخستينبار به من هشدار داد كه در ايران نيز ممكنست خوشحال و راضى زندگى كرد .
دوم ژوئن - از خونسار تا مزار در مغرب به طول چهارده ميل تمام مناظر راه مانند ديروز آباد و زيبا است . مزار دهى بدبخت و بدون بازار و فاقد ذخايرى از كالا است . با وجود اين چادرنشينان قسمت عمدهاى از اراضى مجاور آن را زير كشت گرفتهاند .
سوم ژوئن - در ساعت 3 بعد از ظهر از مزار خارج شديم و پس از طى 42 ميل راه هنگام غروب آفتاب در دشتى كه تا دو فرسخى آن دهى وجود نداشت اطراق كرديم .
راه امروز سنگى و ناهموار بود و درواقع از ميان درهاى ميگذشت كه عرض آن از 4 ميل تا 400 يا رد تغيير مىيافت و در هرصورت كوهها در دو طرف جاده و نزديك به آن بودند . گرچه آب كمتر يافت ميشد ولى قسمت عمده كوهها از جنگل انبوه و غيرقابلنفوذ مستور بودند . در منتها اليه غربى ، گردنه ارسنجان قرار دارد و نام آن از شهرى به همين اسم كه در شمال مقابل ما و در فاصله 38 ميلى واقع است گرفته شده است . عرض گردنه ارسنجان در بعضى از جاها از 50 يا رد بيش نيست و طول آن در حدود يك ليگ مىباشد .
كوههاى اطراف گردنه تا ارتفاع زيادى عمودى بوده در بعضى از قسمتهاى آن دست بشر بقدرت دفاع طبيعى آن نيز افزوده است و فكر مىكنم عدهاى كم مىتوانند با آمادگى
مسافرت سند وبلوچستان ( سفرنامه پاتينجر ) ( فارسى ) — صفحة 273
مساهمون: هنرى پاتينجر
ص٢٧٣