كردهء خويش توبه كرده و پشيمان بودند ، و اين جمله را نيز براى آن گفت كه راه عذرى نشان آنها داده و بهانهاى براى رفتار گذشتهشان بدست آنها بدهد كه بوسيلهء آن از خود دفاع كنند ، و اين حدّ اعلاى كرم و بزرگوارى بود كه ضمن اغماض و گذشت از اذيت و آزارشان راه عذرى هم به آنها ياد داد و دنبال همين گفتار بود كه گفتند : « آيا تو يوسفى ؟ » و گويند : همين كه يوسف بدانها فرمود : هيچ ميدانيد كه با يوسف چه كرديد ؟ دنبالش تبسمى كرد ، برادران كه در خلال اين ت بسم چشمشان بدندانهاى زيباى يوسف افتاد كه همچون مرواريد ميدرخشيد او را بيوسف تشبيه كرده و گفتند : « أَ إِنَّكَ لَأَنْتَ يُوسُفُ » آيا تو يوسفى ؟ و قول ديگر آن است كه تاج سلطنتى را از سر برداشت و برادران او را شناختند . « قالَ أَنَا يُوسُفُ » گفت : آرى من يوسفم . و اينكه تصريح بنام خود كرد و نگفت : « من اويم » تا با ذكر نام صريح خود عظمت ظلم و ستمى را كه برادران به او كردند ياد آورى كند و مثل آن بود كه بگويد : آرى من همان ستمديدهاى هستم كه حرمت او را شكستيد و قصد كشتنش را داشتيد ، و با همان اظهار صريح نام خويشتن اين مطالب را هم به آنان گوشزد فرمود و از اين رو دنبالش گفت : « وَ هذا أَخِي » يعنى اين هم برادر مظلوم و ستمديدهء من است كه همانند من بوى ستم رسيد . « قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا » كه خداوند آن فراق طولانى ما را بوصال مبدّل كرد ، و بعضى گفتهاند : يعنى خدا با اعطاء هر چيزى كه در دنيا و آخرت است بر ما منت گذارد . « إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » كه براستى هر كس از خدا بترسد و در برابر مصيبتها و همچنين گناهان صبر و تحمل داشته باشد خداوند پاداش او را ضايع و تباه نسازد . « قالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا » گفتند : به خدا سوگند كه خدا تو را به حلم و دانش و عقل و زيبايى و سلطنت بر ما برترى و مزيت داده است .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٢ — صفحة 289
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٨٩