مىساختيم و كفايت ما را نميكرد بنزد تو آوردهايم . و برخى گفتهاند : يعنى جنس نامرغوبى است كه در برابرش چيز ناقصى بيشتر بما ندهند ( و ارزشى ندارد ) . و قول ديگر آنست كه « مزجاة » به معناى قليل و اندك است و اختلاف است كه كالاى مزبور چه بوده ؟
عكرمه و ابن عباس گفتهاند : درهمهايى بوده نامرغوب و مغشوش كه براى خريد آذوقه و خوراكى مصرف نمىشد و كسى قبول نميكرد . و از ابن مليكة نقل شده كه گفته است :
كالاى مزبور چند عدد جوال پاره و ريسمانهاى پوسيده و مقدارى اثاث كهنه و بىارزش بود . و عبد اللَّه بن حارث گفته كالاى عربها يعنى : پشم و روغن بوده . و كلبى و مقاتل گفتهاند : صنوبر و حبة الخضراء « 1 » بوده ، و سعيد بن جبير گويد : پول نامرغوبى بوده .
و حسن گفته : كشك بوده . و ضحاك گفته : كفش و چرم و يا كوبيدهء « مقل » « 2 » بوده است .
« فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ »
پيمانهء ما را مانند سالهاى گذشته تمام بده و به متاع اندك ما در اين سال نگاه نكن .
« وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا »
و كالا يا پول نامرغوب ما را بجاى كالاى مرغوب بپذير و به حساب جنس مرغوب بما آذوقه بده . و ابن جريج و ضحاك گفتهاند : يعنى با دادن برادرمان بر ما احسان فرما .
« إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ »
كه خدا نيكوكاران پاداش بهتر عطا كند . و در كتاب « النبوة » بسندش از طربال از امام صادق عليه السلام روايت كرده كه فرمود : يعقوب نامهاى بيوسف نوشت به اين مضمون : بسم اللَّه الرحمن الرحيم . اين نامهاى است بعزيز مصر دادگستر و كسى كه در معامله پيمانهء كامل دهد ، از طرف يعقوب بن اسحاق بن -
هامش
( 1 ) - صنوبر نام چند نوع درخت است كه در لغت نامهها و فرهنگها ذكر شده ، و حبة - الخضراء نيز بگفتهء فرهنگ عميد : درختى است شبيه درخت پسته كه آن را پستهء وحشى هم ميگويند ميوهء آن را به فارسى بنگلك گويند و از آن ترشى درست كنند . از برگهاى آن نيز رنگ سرخى بدست ميآيد كه در رنگرزى به كار رود ، از تنهء آن سقز ميگيرند به اين جهت درخت سقز هم ميگويند .
به عربى بطم يا حبة الخضراء ميگويند و در فارسى بنك هم گفته شده .
( 2 ) - مقل نام صمغ درختى است كه در سواحل بحر عمان و هندوستان ميرويد .
( فرهنگ عميد )