و جيزة فى الغيبه بچاپ رسيده و توسط ساشدينا « 1 » به انگليسى ترجمه شده ، بوضوح ديده مىشود ( ( 17 ) ) . در سال 427 / 1035 كراجكى اثرى تحت عنوان البرهان على صحة طول عمر الامام صاحب الزمان گردآورى كرد ، كه در آن اسامى بسيارى از افراد را ذكر مىكند كه سن آنها بالاتر از طول عمر افراد عادى بوده است . هدف او ، همچون صدوق و مفيد ، اين بود كه ثابت كند طول عمر امام دوازدهم در دوران غيبت پديدهاى خارق العاده نبوده است . روش جزمى اين دو اثر فاقد هر گونه اطلاعات تاريخى مربوط به برنامه واقعى امام دوازدهم در سالهاى بين 329 - 260 / 941 - 874 مىباشد .
5 . عالم معروف شيعه محمد بن حسن طوسى ( متوفى 460 / 1067 ) مسأله غيبت امام دوازدهم را در آثار جزمى خود به كار مىبرد . ولى مهمترين آنها كتاب - الغيبه مىباشد ، كه در آن هم با استفاده از احاديث و هم استدلال عقلى ثابت مىكند كه امام دوازدهم قائم مهدى است كه بايد در پرده غيبت بسر برد . وى با تكذيب ادعاى ديگر شيعيان كه على بن ابى طالب ( ع ) ( شهادت 41 / 661 ) ، ابن حنفيه ( متوفى 84 / 703 ) ، امام صادق ( ع ) ( شهادت 148 / 765 ) ، محمد بن اسماعيل ، و امام موسى كاظم ( ع ) ( شهادت 183 / 799 ) را قائم مىدانستند و معتقد بودند كه در اختفاء زندگى مىكنند اظهار نظر مىكند كه احاديث مربوط به غيبت به زمان على ( ع ) بر مىگردد .
طوسى اطلاعات تاريخى موثقى را در مورد فعاليتهاى مخفى چهار نماينده امام دوازدهم با نقل از كتاب مفقودشدهاى تحت عنوان اخبار الوكلاء الاربعه نوشتهء احمد بن نوح بصرى بدست مىدهد . اثر شيخ طوسى مأخذ اصلى نويسندگان بعدى اماميه درباره غيبت امام دوازدهم ، بويژه مجلسى ( متوفى 1111 / 1699 ) در بحار الانوار شد .
ابو القاسم بلخى معتزلى يكى از معاصرين كلينى بود كه در حدود سال 301 / 913 در گذشت . وى معتقد بود كه امام يازدهم بدون وارث دنيا را وداع گفته است . او عقايد خود را در كتاب المسترشد بيان داشت كه تكذيب و نفى كتاب
هامش
( 1 )anidehcaS.