تا آنكه با آزمايش ، بدسرشت را از پاك گوهر جدا كند و خدا همهء شما را از سر غيبت آگاه نسازد » ( آل عمران ، آيه 179 ) . . . اين آيه سخن ما را كه امام دو غيبت دارد و ما در دوران غيبت دوم آن حضرت زندگى مىكنيم شرح مىدهد » ( ( 41 ) ) .
تفسير نعمانى از دو غيبت ، بنياد اكثر شرحهايى شد كه فقهاى اماميه از زمان صدوق ( متوفى 381 / 991 ) در كمال الدين و تمام النعمه و خزاز رازى قمى ( متوفى 381 / 991 ) در كفاية الاثر فى النصوص على الائمة الاثنى عشر تا زمان مجلسى ( متوفى 1111 / 1700 ) در بحار الانوار داشتند .
در عين حال ، ساشدينا ، از نويسندگان معاصر مىنويسد :
قابل توجيه است بپذيريم كه تقسيم غيبت به كوتاه و طولانى ، ابداع فقهاى اماميه باشد . در تأييد اين تقسيمبندى ، احاديث يا ابداع شده يا تفسير گرديدهاند تا وضعيت را آن چنان كه ظاهر شده با آن تطبيق دهند ( ( 42 ) ) .
نظريه ساشدينا از دقت نظر لازم برخوردار نيست ، زيرا اعتقاد به دو غيبت پس از رحلت سفير چهارم در سال 329 / 941 بوجود نيامده ، و توسط نعمانى و ساير علمايى كه دنبالهرو او بودند ، همچون صدوق ، خزاز ، مفيد ( متوفى 413 / 1022 ) و طوسى ( متوفى 460 / 1067 ) ابداع نشده است . آنان تنها كارى كه كردهاند اين است كه تطابق بين دو غيبت امام دوازدهم و احاديثى كه اين اتفاق را پيشبينى مىكند تبيين كردهاند ( ( 43 ) ) . از نقطه نظر تاريخى اخبار زيادى وجود دارد كه نشان مىدهد ، احاديثى كه درباره غيبت وجود دارند قبل از سال 329 / 941 ، يعنى آغاز غيبت كبرى ، توسط اماميه و واقفه به كار مىرفته است .
واقفه كه در امام هفتم حضرت موسى كاظم ( ع ) ( شهادت 183 / 799 ) توقف كردند ، با اين اعتقاد كه او قائم مهدى است ، اين روايات را نقل كردهاند .
در ميان راويان واقفى ابو محمد على بن احمد علوى قرار دارد ، كه كتابى در تأييد آئين واقفه موسوم به « فى نصرة الواقفه » نوشته است . وى حديثى به شرح زير منسوب به امام صادق ( ع ) را روايت مىكند :
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 219
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص٢١٩