و برزگر بردهء مىباشد * كه داد ( عدل ) او را ببردگى گرفته است
و داد ( عدل ) پيوند اجتماع مىباشد * كه آن قوام و صلاح جهان است
اين هشت كلمهء جامعه مشتمل بر معانى سياسى و فلسفى مىباشد ، و هر سخن آن ( هر كلمه ) بسخن پيشين پيوسته است ، و جملهء بعد از آن شارح و مفسر آن مىباشد چنان كه آخرين كلمه يعنى : « و ان قوام و صلاح جهان است » به نخستين كلمه پيوسته است يعنى به : « جهان همچون بوستانى مىباشد » يعنى كلمهء نخستين : « جهان » ، همان كلمه پايان مىباشد كه نيز : جهان است . 17
وى در هنگام مرگ وصيت كرد چون او را به خاك سپردند ، بر فراز گور او گنبدى هشت پر ( هشت پهلو ) بنياد كنند ، و بر هر پهلوى آن يكى از اين سخنان هشتگانه را بنويسند .
دربارهء مرگ ارسطوطاليس اختلاف شده است ، گروهى مىگويند : وى در گذشت و بمرد همچنانكه همهء مردم مىميرند ، و گورا و مشهور است ، برخى ديگر گفتهاند : ارسطوطاليس در ستونى از نور باسمان برشد .
در تواريخ يونانيان آمده است كه : « خداوند بر ارسطوطاليس وحى نازل كرد كه : اى ارسطوطاليس همانا اگر تو را فرشته بنامم به نهاد تو نزديكتر است ، تا آنك ترا انسان بخوانم »
و نيز از تأليفات او كتابى است در اثبات 18 . . . ( نفس ناطقهء انسانى ) ، معروف به كتاب « التفاحة » . 19 بارى گفتار در حكمت و دانش ارسطوطاليس سخن را بدرازا مىكشاند .
شرح
( 1 ) - ارسطاطاليس : و ارسطو ، نيز نوشته مىشود : ( 384 - 322 پيش از ميلاد ) ، براى ترجمهء او به : يعقوبى 32 - 107 ، الفهرست ص 246 - 252 ، الطبقات ص 24 ، الاخبار ص 27 ، العيون - ج - 1 - ص 54 ، مختصر الدول ص 94 - 91 ، منتخب الصوان - ورق 36 - النزهة ورق - 100 - 116 ، المسالك - ج - 5 - مجلد - 2 - ورق 288 ، الملل و النحل 3 : 4 ، و دائرة المعارف الاسلاميه مادهء « ارسطو » .
( 2 ) - « المجذونى » و « مجذونية » و مقدونى و مقدونية بذال نيز نوشته مىشود .
( 3 ) - « كتاب السماع الطبيعى » : براى شناسائى مشخصات اين كتاب ، و تفسيركنندگان ،