دليل بر نبوّت او بود ، و سامرى جسد گوسالهاى درست كرد كه براى نقض نبوّت موسى عليه السلام بود ، و خدا خواست كه اين گونه باشد ؟ اين عجيب است ! ( 1 ) امام با دليل رسا پاسخ او را داد : اى فتح ، خداى تعالى دو اراده و دو مشيّت دارد : ارادهء حتم ، و ارادهء عزم . نهى مىكند در حالى كه مىخواهد ، و فرمان مىدهد در حالى كه نمىخواهد . آيا نديدى كه آدم و زوجهاش را از خوردن درخت منع كرد ، در حالى كه آن را مىخواست ؟ و اگر نمىخواست ، آنها از آن درخت نمىخوردند ، و اگر مىخوردند ، خواست آنها بر خواست خدا غلبه پيدا مىكرد . و ابراهيم را به ذبح پسرش اسماعيل امر كرد ، و خواست كه او ذبح نشود . اگر او چنين نمىخواست ، خواست ابراهيم بر خواست خداوند متعال چيره مىشد .
و امام عليه السلام شبههء فتح را رد كرد ، و آن به تقسيم ارادهء خدا به دو قسم است : ارادهء عزم ، و آن ارادهاى است كه علماى كلام ارادهء تشريعيهاش مىنامند و آن عبارت از اوامر و نواهى خداى متعال است براى توازن و اصلاح رفتار بندگان در زندگى اين دنيا ، و تخلف از اين اراده محال نيست ، گاهى بندگان پيروى مىكنند و گاهى نافرمانى مىنمايند . و قسم دوم ، ارادهء حتميهاى است كه متكلّمين ارادهء تكوينيهاش مىنامند ، و در اين اراده محال است تخلف از مراد شود ، پس خداى متعال وقتى به چيزى گفت : « باش » ، پس مىباشد ، و قصهء آدم و ابراهيم عليهما السلام از نوع اول اراده است .
و فتح از كلام امام تعجب كرد و گفت : مرا آسوده كردى ، خدا تو را آسوده كند . ولى تو گفتى كه او سميع و بصير است . آيا او با گوش مىشنود و با چشم مىبيند ؟
( 2 ) امام در پاسخ فرمود : او - يعنى خداى متعال - مىشنود به آنچه كه مىبيند و مىبيند به آنچه كه مىشنود . مىبيند نه با چشمى مانند چشم آفريدگان ، و
حياة الامام علي بن موسى الرضا ( ع ) ( پژوهشى دقيق در زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 416
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص٤١٦