انگيزههاى پيدايش وقف
ترديدى نيست ، انگيزه پيدايش وقف و گرايش به آن ناشى از محض عقيده و درك واقعيّت نبوده است ، بلكه برخاسته از تمايلات مادّى ، و دواعى نفسانى و دنيوى بوده ، كه آنها را از راه راست منحرف ساخته است ، و اين كه واقفيان متعذر شدهاند ، كه در اين باره ، اخبارى از امام صادق عليه السّلام شنيدهاند ، بىگمان محتواى اين اخبار را درنيافتهاند ، و عقل آنها از درك آن اخبار قاصر بوده است ، و شايد هم در اين امر تعمّد داشتهاند ، زيرا امام موسى بن جعفر عليه السّلام در دوران زندگى خود ، معانى صحيح اخبارى را كه مدّعى شدهاند ، براى آنان بيان فرموده است .
در كتاب غيبت شيخ طوسى ، از حسن بن حسن ضمن نقل حديثى ، روايت شده كه گفته است :
به ابى الحسن موسى عليه السّلام عرض كردم ، پرسشى دارم .
فرمود : بپرس از امام خود .
گفتم : كى را در نظر دارى ؟ زيرا من امامى جز شما نمىشناسم .
فرمود : علىّ فرزندم را ، كه كنيه خود را به او بخشيدهام .
گفتم : سرورم ! مرا از آتش برهان ، زيرا ابا عبد اللّه عليه السّلام فرموده است : شما قائم به اين امر هستيد .
فرمود : آيا من قائم نبودهام ؟ سپس فرمود : اى حسن ! هر امامى كه در ميان امّت قائم و زنده است ، قائم آن امّت است ، و چون درگذشت ، جانشين او قائم و حجّت است تا اين كه از آنها غايب شود ، بنابر اين ما همگى قائم هستيم و تو تمامى آنچه را ميان خود و من دارى ، به سوى فرزندم علىّ بازگردان ، به خدا من اين امر را براى او قرار ندادهام ، بلكه خداوند از جهت دوستى او براى وى مقرّر كرده است . . . « 1 » .
اين حديث از چگونگى شبه كسانى كه به وقف گراييدند ، پرده برمىدارد . و نيز مدلّل مىكند كه پديده وقف ، مولود زمان پس از وفات امام موسى بن جعفر عليه السّلام نبوده ، بلكه به سبب ورود رواياتى كه محتواى آنها از نظر راويان مبهم بوده ، در روزگار امام صادق عليه السّلام
هامش
( 1 ) - غيبت شيخ طوسى ص 29 .