ابراهيم خليل عليه السّلام
مأمون از آن حضرت درباره ابراهيم خليل عليه السّلام و عبور او از مرحله شكّ پرسيد ، چنان كه ظاهر قرآن در جايى كه از ابراهيم عليه السّلام سخن مىگويد اشاره مىكند كه پس از آن حقّ بر او آشكار شد و بدان ايمان آورد . مىفرمايد فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأى كَوْكَباً قالَ هذا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الْآفِلِينَ ، فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بازِغاً قالَ هذا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ، فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بازِغَةً قالَ هذا رَبِّي هذا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قالَ يا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ ، إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ « 1 » . امام عليه السّلام پاسخ مىدهد : كه ابراهيم عليه السّلام در وادى شكّ به خدا گام ننهاده است ، و خلاصه داستان اين است كه او در زمانى مىزيسته كه سهگونه پرستش وجود داشته است و پرستش زهره ، پرستش ماه و پرستش خورشيد ، گرايش مرحله به مرحله ابراهيم عليه السّلام به اين مذاهب ، پيش از آنكه ايمان خود را به خداوند آشكار كند ، به طور ظاهرى و براى كسب آگاهى و ردّ و انكار آنها بوده تا از اين طريق فساد عقيده هر كدام را براى ديگرى آشكار سازد ، نه اين كه در هر مرحله اعتقاد آنها را پذيرفته و به آن مذهب ايمان واقعى پيدا كرده باشد ، بلكه او مىخواسته است از طريق استدلال عينى با روحى كه سرشار از ايمان به خدا بوده ، فساد آنچه را كه مردم زمانش به صورت دين و عقيده بدان پاىبند بودند ، به آنها ثابت كند ، و مدلّل سازد كه زهره و ماه و خورشيد و امثال اينها كه در معرض دگرگونى و تغيير ، و دستخوش طلوع و افولند شايستگى پرستش را ندارند ، زيرا اينها صفات مخلوقات است . و امام عليه السّلام به سخن خود اينگونه ادامه مىدهد كه اين رفتار و گفتار ابراهيم خليل به دليل قول خداوند متعال در قرآن مجيد كه « وَ تِلْكَ حُجَّتُنا آتَيْناها