اسلام مجبور كنى ، شمار ما افزون مىشود و بر دشمنان غلبه مىيابيم ، پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : من نمىخواهم خدا را ديدار كنم در حالى كه چيزى از پيش خود پديدآورده باشم ، كه در آن به من دستورى نداده است ، و من از متكلّفان و بدعتگذاران نيستم ، پس از آن خداوند متعال اين آيه را نازل فرمود ، كه
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً
« 1 » يعنى اگر پروردگار تو مىخواست ، همگى مردم روى زمين ايمان مىآوردند ، و اين بدين طريق بود كه آنان را در دنيا به قبول ايمان مجبور كند ، چنان كه در آخرت با مشاهده عذاب ايمان مىآورند ، و اگر چنين كنم ، بندگانم استحقاق ثواب و پاداش مرا نخواهند داشت ، ليكن مىخواهم آزاد و بىهيچ اجبار ايمان بياورند تا استحقاق قرب و كرامت مرا پيدا كنند ، و شايستگى زندگى جاويد را در بهشت جاويدان به دست آورند .
أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ
« 2 »
و قول خداوند متعال در آيه شريفه
وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ
« 3 » به اين معنا نيست كه خداوند متعال ايمان را بر نفس آدمى منع و حرام فرموده باشد ، بلكه مقصود اين است كه نفس جز به اذن و اجازه خدا ايمان نمىآورد و اذن خدا ، امر اوست به ايمان مادامى كه نفس مكلّف و فرمانبردار است .
امام در تفسير قول خداوند متعال در آيه
الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً
« 4 » فرموده است : يعنى زمين را با طبايع و ابدان شما سازگار و موافق قرار داد ، و آن را گرم و سوزان نساخت تا شما را بسوزاند . و بسيار سرد قرار نداد تا شما را منجمد گرداند ، هواى آن را زياد خوشبو نكرد تا سرهاى شما به درد آيد ، و زياد بدبو نساخت تا شما را هلاك كند ، آن را مانند آب نرم و روان قرار نداد تا در آن غرق شويد ، و زياد سخت و صلب نيافريد تا نتوانيد خانه و ابنيه و قبور مردگان در آن سازيد ، بلكه خداوند ، متعال بخشى از آن را به اندازهاى كه از آن سود بريد ، و آرامش يابيد و بدنها و خانههايتان بر آن قرار گيرد ، سفت و سخت آفريد ، و در آن آنچه را خانهها و گروهايتان به آن فراهم و براى شما سود بسيار دارد مقرّر فرمود ، از اين رو در آيه شريفه فرموده است زمين را بستر براى شما
هامش
( 1 ) - يونس / 99 .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - يونس / 100 .
( 4 ) - بقره / 22 يعنى : آن خداوند كه زمين را بستر و آسمان را همچون سقفى بر بالاى سر شما قرار داد .