مىتوان از جهاتى سنجش ارائه داد كه عبارتند از آنكه : 1 ) خداوند متعال در سورهء مريم معلوم مىدارد كه زكريا به درگاه الهى دعا كرد . اما زمان آن را تعيين نكرد ، اما در سورهء آل عمران آن را معلوم داشت ، چنانكه مىفرمايد : « هرگاه زكريا در محراب بر أو وارد مىشد به نزد أو رزقي مىيافت . مىگفت : اى مريم ، اين روزى برايت از كجا آمده است ؟ [ مريم ] مىگفت : آن از نزد خداست . خداوند هر كس را كه بخواهد بىشمار روزى مىدهد ، آنگاه بود كه زكريا از پروردگارش [ حاجت ] خواست . گفت : پروردگارا ، از نزد خويش نسلي پاك به من ببخش . . . »
[ آل عمران ، 37 - 38 ] . معناى اين عبارت آن است كه چون زكريا در حق مريم امر خارقالعادهاى را ديد ، اين آرزو به دلش افتاد كه خداوند در حقّ أو نيز چنين عنايتى كند ، در نتيجة به دنبال آن دعا كرد . 2 ) خداوند متعال در سورهء آل عمران تصريح كرده است كه منادى فرشته بوده است ، چنانكه مىفرمايد :
« فَنادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَهُوَ قائِمٌ . يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ »
امّا از سورهء مريم چنين بر مىآيد كه منادى ، خود خداوند متعال بوده است ، چنانكه مىفرمايد : « يا زكريا إنّا تبشرك » البتة ميان اين دو سخن تعارضى نيست ومژده دهندهء اصلى در واقع خداوند است . 3 ) خداوند متعال در سورهء آل عمران مىفرمايد : « أنّى يكون لي غلام وقد بلغني الكبر وإمرأتى عاقر » چنانكه ملاحظه مىشود ، ابتدأ از پيرى خويش وپس از آن از نازايى همسرش سخن مىگويد ، امّا در سورهء مريم مىفرمايد :
« أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ وَكانَتِ امْرَأَتِي عاقِراً وَقَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا »
چنانكه ملاحظه مىشود در ظاهر موضوع عكس شده است ، البتة بايد در پاسخ گفت كه « واو » مقتضى ترتيب نيست . 4 ) خداوند متعال در سورهء آل عمران ( آية 41 ) مىفرمايد :
« آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزاً »
ودر سورهء مريم مىفرمايد :
« ثَلاثَ لَيالٍ سَوِيًّا »
كه مرا هر دو آية سه شبانه روز كامل است . « 1 »
زكريا ( ع ) پس از مرگ عمران ، پدر مريم ( مادر حضرت مسيح ) سرپرستى أو را بر عهده گرفت وعمران شوهر خاله - وبنا بر رأى أرجح شوهر خواهر - زكريا بود كه - إن شاء اللّه - پس از اين در مقام سخن گفتن دربارهء مريم بتول در اين باره نيز سخن خواهيم گفت ، اما مراد از محراب ، جايگاهى شريف در مسجد است « 2 » كه كسى جز أو به آنجا وارد نمىشد وخداوند
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازي ، 21 / 195 .
( 2 ) . محراب جايگاهى بلند وشريف در مسجد است ، اصمعى مدّعى است كه محراب به معناى أطاق است چرا كه خداوند متعال مىفرمايد :« إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ »تسوّر جز از بلندى امكان ندارد . همچنين گفتهاند كه به