هر جاى كه هنگام نمازت فرارسد ، نمازت را بگزار كه فضيلت در آن است » . « 1 » در روايتي ديگر نيز از أبو ذر نقل شده است كه گفت : عرض كردم : اى رسول خدا كدامين مسجد براي نخستين بار در زمين ساخته شد ؟ فرمود : « المسجد الحرام » ، آنگاه گفتم : پس از آن كدامين مسجد ؟
فرمود : « المسجد الأقصى » عرض كردم : فاصلهء زماني ميان آنها چند سال بوده است ؟ فرمود :
« أربعون سنه ، وأينما أدركتك الصلاة فصلّ فهو مسجد / چهل سال ، واز آن پس در هر كجا كه هنگام نمازت فرارسد ، نمازت را بگزار كه آنجا مسجد خواهد بود » . « 2 »
بارى ، اين دو حديث شريف مايهء جدل ومعركه آراى عالمان گرديد ، بر اين أساس كه حضرت إبراهيم ( ع ) ، بنيانگذار بيت الحرام وسليمان ( ع ) ، پايهگذار مسجد الأقصى بوده وفاصلهء زماني از إبراهيم تا سليمان ( ع ) بالغ بر هزار سال مىشود . « 3 » ازاين روى أبو جعفر طحاوى باور دارد كه « وضع / مقرّر داشتن » غير از « بنا / ساختن » است ودر روايت أبو ذر از فاصلهء زماني وضع ميان آن دو - ونه بناى آنها - پرسش شده است وچه بسا « واضع » مسجد الأقصى كسى ديگر از پيامبران پيش از داوود وسليمان بوده باشد وآنگاه آن را ساخته باشند . « 4 » وچه بسا نظر ابن جوزي وقرطبى نيز به اين نزديك باشد كه مىگويند مراد از حديث آن نيست كه إبراهيم ( ع ) ، خود بنياد كعبهء مكرّمه را نهاده باشد . « 5 » ونه آنكه سليمان ( ع ) خود بيت المقدس را ساخته باشد ، بلكه آنان به آبادانى ( نوسازى ) خانهاى كه ديگران ساخته بودند پرداختند . « 6 »
چنانكه برهان الدين زركشى را نظر بر اين است كه سليمان ( ع ) به تجديد ( نوسازى ) ونه به
هامش
( 1 ) . صحيح بخارى ، 4 / 177 ؛ صحيح مسلم ، 1 / 370 .
( 2 ) . صحيح مسلم ، 2 / 153 - 154 ؛ مسند أحمد ، 5 / 150 ، 167 ؛ تفسير طبري ، 7 / 22 ؛ تفسير ابن كثير ، 2 / 63 ؛ تفسير قرطبى ، 1379 ؛ تفسير المنار ، 4 / 6 - 7 .
( 3 ) . واقعيت آن است كه فاصلهء ميان وفات إبراهيم وزادروز سليمان ( ع ) هرگز به هزار سال نمىبرد ، زيرا إبراهيم ( ع ) از سال 1940 تا 1765 ق . م وسليمان از سال 973 تا سال 922 ق . م مىزيسته است .
( 4 ) . صحيح مسلم ، 2 / 153 ( هامش / 2 ) .
( 5 ) . به نظر من بناى كعبهء مكرّمه به إبراهيم وفرزندش إسماعيل ، عليهما السلام ، بر مىگردد وبه كسى ديگر ، چنانكه ابن كثير وبسيارى از ديگر عالمان را نظر بر آن است كه هرگز در خبري صحيح از معصوم ( ص ) نيامده است كه كسى پيش از إبراهيم خليل بيت الحرام را ساخته باشد واگر كسى بخواهد در اين باره به [ تعيين ] مكان بيت الحرام تمسّك بجويد ، هرگز به راستى راه نبرده واز ظاهر عبارت روى گردانده است ؛ چرا كه مراد مكان مقدّر در علم در قدرت الهى است كه تمامى پيامبران از آدم تا زمان إبراهيم ( ع ) جاى آن را پاس مىداشتهاند ( ابن كثير ، البداية والنهاية ، 1 / 163 ، 2 / 298 ؛ تفسير المنار ، 1 / 466 - 467 ؛ الكشاف ، 1 / 446 ؛ تفسير طبري ، 3 / 70 ؛ محمد بيومى مهران ، دراسات تاريخيّة في القرآن الكريم ، 1 / 183 - 185 .
( 6 ) . فتح الباري ، 6 / 408 ؛ تفسير قرطبى ، 4 / 138 .