فرود آمد » . « 1 » افزون بر اينها ، همانگونه كه پيشتر گفتيم ، خداوند خود ، سلامت قرآن را از هر گونه دگرگونى و دستكارى به عهده گرفته است .
دكتر دراز دربارهء اين كه كلام خدا به دو نام قرآن و كتاب ناميده شده ، كه نخستين ، نشانگر خواندنى بودن آن و دومين ، بيانگر نوشتنى بودن آن است . مىگويد : اين دو نام ، بيانگر اين نكتهاند كه خداوند خواسته آن را در دو جا و به دو شيوه پاسدارى و نگهدارى كند : هم در صدور ( سينهها و حافظههاى قاريان و حافظان ) و هم در سطور ( نوشتهها و مصحفها ) ، يعنى بايد نوشتار و گفتار قرآن هماهنگ باشند و يكديگر را پشتيبانى كنند . از اينرو ، آنچه را حافظى از حافظه مىخواند ، تنها در صورتى پذيرفتنى است كه هماهنگ باشد بر قرآن نوشتههايى كه اصحاب بر آن همرايند ؛ آن كه نسل به نسل ، و به همان صورتى كه در آغاز ترتيب يافته بود به دست ما رسيد . قرآن نوشتهها نيز تنها در صورتى پذيرفتنىاند كه هماهنگ باشند با آنچه حافظان و راويان قرآن سينه به سينه ، با سند درست و متواتر گزارش كردهاند . « 2 »
اين عنايت دوگانه كه خداوند براى پاسدارى قرآن ، در دلهاى امّت اسلامى نهاد ، زمينهاى شد تا قرآن ، درست و استوار ، بىهيچگونه دگرگونى و دستكارى ، به دست ما برسد ، و وعدهء خداوند كه حفظ آن را به عهده گرفته و گفته بود : « ما خود قرآن را فرو فرستاديم و خود پاسدار و نگهبان آنيم » « 3 » صورت پذيرد ، و قرآن از آنچه به ديگر كتابهاى آسمانى رسيد ، يعنى تحريف و دستكارى و بريدگى سلسلهء سند ، ايمن ماند ، كتابهايى كه خداوند خود ، پاسدارى آنها را بر عهده نگرفت و اين كار را بر عهدهء مردمان نهاد و گفت : « عالمان ربانى و احبار كه پاسدارى كتاب خدا از آنان خواسته شده بود » . « 4 »
راز اين دوگانگى نيز اين بود كه ديگر كتابهاى آسمانى براى روزگارى ويژه و معين فرستاده شده بودند ، نه براى همگان و هميشه ، ولى قرآن فرستاده شد تا همراه راست شمردن آن كتابها ، بر آنها برترى يابد و براى همگان و هميشه بماند ، از اينرو ، هم حقايق ثابت و پايدار آن كتابها را دارد ، هم افزونىهايى را كه خداوند خواسته و در آن كتابها نبوده است ، و هم كمبودهاى آن كتابها را چاره مىكند ، در حالى كه قرآن كمبودى ندارد كه آنها جبران
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 105« وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ ».
( 2 ) . محمد عبد الله دراز ، النبأ العظيم ، 12 - 13 .
( 3 ) . سورهء حجر ، آيهء 9 .
( 4 ) . سورهء مائده ، آيهء 44 .