ناپسنديدهء روزگاران كهن را در خود داشت ، و در آويختن و مبارزهء آن دو پيامبر با آن شيوهها ، مبارزه با همهء شيوههاى نارواى مردمان پيشين در پرستش و بندگى شمرده مىشد . « 1 »
دربارهء بنىاسرائيل نيز آشكار است كه هيچ كتاب آسمانى ، حتى خود تورات ، به اندازهء قرآن ، در وصف قوم يهود ، حالات ، اخلاق و موضعگيرىشان نسبت به پيامبران ، به گستردگى سخن نگفته است . راست گفت خداوند ، آنجا كه فرمود : « همانا اين قرآن ، بر بنىاسرائيل بيان مىدارد ، بيشتر آنچه را كه در آن اختلاف نظر داشتند . » « 2 »
اما دربارهء شبه جزيرهء عربستان ، مىدانيم كه يكى از سورههاى قرآن يعنى سورهء سبا ، نام سرزمينى در جنوب شبه جزيرهء عربستان در پيش از اسلام را بر پيشانى دارد ؛ افزون بر اين كه قرآن ، تنها كتاب مقدس و آسمانى است كه پارهاى از اقوام از ميان رفتهء عرب ، مانند قوم عاد و ثمود را ياد كرده است .
جز اينها دربارهء اصحاب كهف « 3 » ، سيل عرم « 4 » ، اصحاب اخدود « 5 » ، اصحاب فيل « 6 » ، و هجرت ابراهيم و پسرش اسماعيل به حجاز و ماندن اسماعيل در آنجا « 7 » نيز ، گزارشهايى آورده است .
چه راست است اين سخنان خدا كه : « اينها پارهاى از گزارشهاى غيبى و پنهانى است كه به تو باز مىنماييم ، تو و قوم تو پيش از اين ، آنها را نمىدانستيد ، پس صبورى كن كه فرجام نيك از آن پارسايان است » « 8 » ؛ و : « اينها پارهاى از اخبار غيبى است كه به تو گزارش مىكنيم ، و تو نزد آنان نبودى ، آنگاه كه فريبكارانه و بدانديشانه نقشههاى خويش را سامان مىدادند » « 9 » ؛ و :
« اينها پارهاى از گزارشهاى غيبى است كه به تو وا مىگوييم ، و تو نزد آنان نبودى ، آنگاه كه قرعه مىافكندند كه كدامينشان مريم را سرپرستى كنند ، و تو نزد آنان نبودى آنگاه كه با يكديگر بگومگو مىكردند » « 10 » ؛ و : « آنگاه كه كار وحى را با موسى به انجام رسانديم ، تو در
هامش
( 1 ) . عباس عقاد ، همان ، 218 .
( 2 ) .« إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ »( نمل ، 76 ) .
( 3 ) . سورهء كهف ، آيهء 9 ، 26 .
( 4 ) . سورهء سباء ، آيهء 15 ، 19 .
( 5 ) . سورهء بروج ، آيهء 4 ، 10 .
( 6 ) . سورهء فيل .
( 7 ) . سورهء بقره ، آيهء 124 ، 131 ؛ سورهء ابراهيم ، آيهء 35 ، 41 .
( 8 ) .« تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيها إِلَيْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ »( هود ، آيهء 49 ) .
( 9 ) .« ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ يَمْكُرُونَ »( سورهء يوسف ، آيهء 102 ) .
( 10 ) .« ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ »