كنند . از اينجاست كه خداوند خواست تا اين كتاب ، چونان حجّتى براى همگان تا روز رستاخيز پايدار بماند ، و چون خدا چيزى را بخواهد ، زمينههاى آن را فراهم مىسازد كه او حكيم و داناست . « 1 »
در اينجا - پس از بخششخواهى فراوان از خداوند بزرگ - دوست دارم ، يادآورى كنم كه قرآن كريم كتاب تاريخ نيست تا همچون تاريخنگاران از رويدادهاى تاريخى سخن بگويد ، بلكه كتاب ارشاد و هدايت است به استوارترين آيين . « 2 » خداوند متعال آن را فرو فرستاده تا سرمشقى باشد براى مسلمانان و راهنمايى ، براى چگونه زيستن آنان ؛ و دعوت و درخواستى باشد به يكتاپرستى « 3 » و به آراستگى و پيراستگى روانى ؛ و ميزان و معيارى باشد براى عدالت و دادورزى « 4 » ؛ و مأخذ و مبنايى باشد براى پىريزى بنيادهاى اخلاقى « 5 » ؛ و استنباط و برداشت احكام و آداب عملى . « 6 » حال اگر چنين كتابى به رويدادهاى تاريخى نيز بپردازد ، براى عبرت و پندآموزى است ، نه براى گزارشگرى و تاريخگويى . « 7 »
راست است كه در قرآن كريم بجز قصههايى كه در راه و راستاى فراخوانى مردم به هدايت و تلاش در ابلاغ رسالت ، فرود آمده است ، قصههاى ديگرى نيز هست مانند ، داستان يوسف و اسماعيل كه سوى و روى ديگرى دارند ، اما آنها نيز به قصد عبرتاندوزى و پندآموزى گزارش شدهاند ، نه به قصد گزارشهاى تاريخى . مثلا داستان يوسف ، داستان انسانى است كه از خردسالى ، درگير آزمودن آسيب و آفتهايى بوده است كه از طبيعت بشرى آدمى بر مىخيزد ، آسيبهايى چون حسدورزى برادران ، وسوسهگرى زن ، سياهچال زندان ، بار سنگين تدبير ملك و ملّت ، آن هم در روزگار سياه قحطسالى و گرسنگى .
داستان اسماعيل نيز به گونهاى ديگر ، داستان انسانى است كه از كودكى با چنين تجربههايى درگير بوده است ، تجربههايى چون دور ماندن از وابستگان و خويشان ، و خو
هامش
( 1 ) . محمد عبد الله دراز ، النبأ العظيم ، 13 - 14 .
( 2 ) . سورهء اسراء ، آيهء 9 .
( 3 ) . براى نمونه بنگريد به : قصهء نوح ، سورهء نوح ، آيهء 2 - 20 ؛ داستان يوسف ، آيهء 37 - 40 ؛ داستان عيسى و سورهء نساء ، آيهء 171 - 172 و سورهء مائده ، آيهء 71 - 76 .
( 4 ) . براى نمونه بنگريد به : قصهء داوود ، سورهء ص ، آيهء 21 - 22 .
( 5 ) . براى نمونه بنگريد به : سورهء بقره ، آيهء 44 ؛ سورهء اعراف ، آيهء 85 - 87 ؛ سورهء هود ، آيهء 84 - 88 .
( 6 ) . براى نمونه بنگريد به : قصهء هابيل و قابيل ، سورهء مائده ، آيهء 27 ، 32 ، 42 ، 50 ؛ سورهء بقره ، آيهء 178 - 179 .
( 7 ) . دربارهء اهداف و مقاصد قرآن بنگريد به : تفسير المنار ، 1 / 206 - 293 .