كه پس از چيرگى بر اينگونه قبيلهها ، از ميان آنان سپاهى سامان دهد و به جنگ ايرانيان برد .
و ابرهه كسى نبوده است كه براى گسترش نفوذ خود بر سرزمينهاى عرب ، اينگونه فرصتها را از دست بدهد « 1 » ؛ و سوم اينكه روميان مىكوشيدهاند تا قبيلههاى عرب را يكپارچه سازند و دستنشاندهء خود كنند [ تا هنگام نياز ، چون جنگ با ايرانيان ، از آنان بهره گيرند ] . و از اينجاست كه آنان از پيش با « سميفع اشوع » - فرمانرواى يمن پس از ذونواس و پيش از ابرهه - پيمان هميارى در پيكار با ايرانيان بستند « 2 » ، و چنان كه « اوليرى » گفته ، حتى گروهى از بازرگانان رومى در مكّه ، به سود كشور خويش جاسوسى مىكردهاند . « 3 »
5 . پايدارى عربها در برابر حملهء ابرهه
ابرهه پس از اينكه به انديشه افتاد تا به مكه هجوم آورد و كعبه را ويران سازد به فراهمسازى زمينههاى كار برخاست و سپاهى كلان فراهم آورد كه به گفتهء مورخان مسلمان - كه بىگمان بىمبالغه و گزافه نيست - شمارشان به چهل هزار يا شصت هزار مىرسيد . در اين سپاه مردان بسيارى از قبيلههاى عرب جنوبى مانند خولان ، اشعريان ، خندف ، حميس بن اد ، نيز بودند . « 4 »
به گفتهء مورخان مسلمان همين كه عربها شنيدند ، ابرهه مىخواهد به مكه بتازد ، سخت بر آنان گران آمد و پيكار و برابرى با او را بر خويش بايسته ديدند ، زيرا كعبه در چشم آنان بسيار محترم و گرامى بود . افزون بر اينكه مكه نيز نزد آنان پايگاهى بس بلند داشت و چنان كه پيشتر گفتهايم « 5 » ، چنان گرامى و بلند پايه بود كه هيچ شهر ديگرى در شبه جزيرهء عربستان نمىتوانست با آن برابرى كند ، و گر چه - چنانكه زبانزد است - در سرزمين عرب چندين بيت الحرام و خانهء محترم و گرامى ديگر نيز بود ، مانند خانهء « اقيصر » ، خانهء « ذى الخلصه » ، خانهء « نجران » و . . . « 6 » اما هيچ يك از آنها ويژگىهايى را كه خانهء كعبه داشت ، نداشت ، زيرا مكه
هامش
( 1 ) .Procopius , I . XX ,9 - 12 ،p .193 .
( 2 ) .Ibid , I . XIX ,8 - 16 ،p .180 ؛E . Glaser , in MVG , II . p .437 ؛R . Bell , op - cit , p .40 .
( 3 ) .De Lacy O'Leary , op - cit , p .184 .
( 4 ) . تفسير قرطبى ، 20 / 193 ، بيهقى ، دلائل النبوة ، 1 / 57 ؛ روح المعانى ، 30 / 234 ؛ جواد على ، 3 / 519 ؛ نيز :Le Museon ,1965 ، 3 - 4 ،p. 433 .
( 5 ) . بنگريد به بخش ويژهء كعبه .
( 6 ) . ياقوت ، 1 / 238 ، 3 / 427 ، 4 / 394 ، 5 / 268 ؛ بلوغ الارب ، 1 / 346 ، 2 / 202 ، 207 ، 209 ؛ الاصنام ، 38 ؛ بكرى ، 2 / 603 ؛ المحبر ، 317 ؛ ابن حزم ، جمهرة انساب العرب ، 493 ؛ الروض الانف ، 1 / 66 .