مىفرمود كه قرآن را در چند شب بخواند ، و او مىگفت من مىتوانم آن را در كمتر از اين بخوانم ، تا آنجا كه به دو فرمود : در سه شب بخوان . « 1 »
14 . گزارشهاى فراوانى از زبان پيامبر ( ص ) دربارهء فضيلت سورههاى مشخّص . « 2 »
15 . از قول پيامبر ( ص ) دربارهء نامگذارى سورهء « حمد » به « فاتحة الكتاب » . پيداست كه اگر فرمان پيامبر ( ص ) به اصحاب ، مبنى بر چينش سورهها به ترتيب كنونى ، از سوى جبرئيل ( ع ) و در نهايت از سوى خداوند متعال نبود ، نامگذارى سورهء « حمد » به « فاتحة الكتاب » بىمعنى مىنمود ؛ زيرا به اجماع علماى اسلام ، سورهء مزبور سرآغاز نزول سورههاى قرآن نبوده و تنها از منظر نظم و ترتيب و خواندن ، در مرتبهء نخست اين كتاب نهاده شده است . « 3 »
16 . گزارشى از ابن عباس گوياى اين كه : پايان سورهها معلوم نبود تا آنكه « بسم الله الرحمن الرحيم » فرود آمد . و اين خود ، گواه آشكارى است بر اين كه ترتيب سورهها ، چنان كه اينك در دست ماست ، همان است كه در لوح محفوظ بوده است ، و جبرئيل همينگونه كه سورهها و آيهها را هماهنگ با حال و هنگامها و در پاسخ به پرسشها فرود مىآورده ، جاى آيه و سوره را نيز به پيامبر ( ص ) نشان مىداده است .
بنابراين ، ترتيب سورهها در قرآن ، همانند ترتيب آيهها در سورهها و ترتيب حروف در واژهها ، همه ، به فرمان خدا و رسول انجام گرفته است ، و جابجا كردن سورههاى قرآن ، همانند جابجا كردن آيههاى يك سوره و جابجا كردن حرفهاى يك واژه ، به نظم الهى و چينش آسمانى قرآن آسيب مىرساند . « 4 »
2 . گردآورى قرآنى در زمان ابوبكر
در روزگار ابوبكر ( 11 - 13 ه . / 632 - 634 م ) بود كه مسلمانان درگير جنگهاى « رده » ( مرتدّان از دين برگشتگان ) گشته بودند ، - و اين البته براى آنان تجربهء بدى نبود - جنگهايى كه بىگمان سختترين و زيانبارترين آنها ، همان بود كه ميان مسلمانان به سردارى خالد بن وليد ، و مرتدان به رهبرى مسيلمة بن حبيب كذّاب ، در جايى از صحرا ، در
هامش
( 1 ) . براى ديدن روايات همگون ديگر ، بنگريد به : همان ، 127 - 128 .
( 2 ) . همان ، 29 - 30 ، 64 - 74 .
( 3 ) . همان ، 41 - 42 .
( 4 ) . تفسير قرطبى ، 1 / 50 - 51 ، 61 ، قاهره ، 1967 م .