گزارش كردهاند كه « پيامبر ( ص ) از دنيا رفت بىآنكه قرآن در چيزى گردآورى شده باشد . » « 1 » و سخنانى از اين دست - نه خداپسندانه و نه پژوهشگرانه - به هم بافتهاند .
حق اين است كه آنان و اينان ، در اين پندار خويش سخت به خطا افتادهاند ، زيرا [ به گواهى گواهانى كه خواهيم آورد ، ] گمان نمىماند كه گردآورى آيهها به صورت سوره در زمان پيامبر ( ص ) و با نظارت و ضابطهء او انجام گرفته است . درستى اين باور را گواهان زير آشكار مىسازند :
1 . از امام مالك گزارش شده است كه قرآن ، بدون ترديد به همان صورتى كه [ صحابه ] از پيامبر خدا ( ص ) مىشنيدند ، تأليف گرديد . « 2 »
2 . از عبد الله بن مسعود گزارش شده است كه « من هفتاد و اند سوره را از دهان مبارك پيامبر ( ص ) شنيدم و خواندم ، و سورهء بقره را تا « انّ الله يحبّ التوّابين و يحبّ المتطّهرين » ( آيهء 222 ) بر او خواندم « 3 » ؛ 3 . گزارش مسلم و بخارى از انس بن مالك كه : « چهار نفر از انصار در زمان پيامبر ( ص ) قرآن را گردآورى كردند » « 4 » ؛ 4 . گزارشى گوياى اينكه زيد بن ثابت ، همهء قرآن را بر پيامبر ( ص ) خواند ؛ 5 . گزارشهاى فراوانى گوياى اينكه خلفاى چهارگانه - به جهت آنكه زودتر از ديگران مسلمان شدند و رسول خدا آنان را بزرگ مىداشت - همهء قرآن را در زمان پيامبر ( ص ) گردآورى كرده بودند « 5 » ؛ 6 . گزارش عثمان از پيامبر ( ص ) كه چون چيزى بر او وحى مىشد ، برخى از كاتبان قرآن را فرا مىخواند و مىفرمود اين آيهها را در فلان سورهاى كه چنين و چنان آيههايى دارد ، قرار دهيد ؛ 7 . اين سخن زيد بن ثابت : « ما نزد پيامبر از روى رقعههايى كه آيههايى بر آنها نوشته بود ، قرآن را گردآورى مىكرديم » « 6 » ، كه گواهى است بر اينكه نويسندگان قرآن مىكوشيدهاند تا
هامش
( 1 ) . بنگريد به :Sir William Muir , The Life of Mohammad , Edinburgh ,1923 .
( 2 ) . تفسير قرطبى ، 1 / 60 ؛ محمد ابوزهره ، القرآن ، 48 ؛ بسنجيد با : مقدمتان فى علوم القرآن ، 49 .
( 3 ) . همان ، 30 ؛ تفسير قرطبى ، 1 / 58 .
( 4 ) . زركشى ، البرهان فى علوم القرآن ، 1 / 241 - 243 .
( 5 ) محمد حسين هيكل ، الصديق ابو بكر ، 308 - 309 .
( 6 ) . « كنّا عند النّبى نؤلف القرآن من الرّقاع » ، سيوطى الاتقان ، 1 / 60 ؛ مقدمتان فى علوم القرآن ، 41 - 41 .