دامنههاى جنوبى كوه « شراة » دانستهاند . « 1 » اما « الويس موسيل » بر اين است كه جايگاه مدين را بايد در شرق و جنوب شرقى « عقبهء » كنونى كه در گذشتهها « ايلات » نام داشته ، بدانيم . جايى كه مهمترين راه بازرگانى از آن مىگذشته است و اين راههاى بازرگانى راهبانانى از عربهاى جنوبى داشتهاند كه مركز اصلى و ستاد فرماندهى آنان در ديدان ( علا ) و معون ( معان ) بوده است . « 2 »
از تورات برمىآيد كه زيستگاه مديانىها از پى آميختگى با قدمىها ، عمالقه ، كوشيان و اسماعيليان ، چندين بار جابهجا شده است . نيز از آن برمىآيد كه آنان در سدههاى پايانى پيش از ميلاد در مديانا
Madiana
مىزيستهاند ، شهرى كه موسيل - چنان كه پيشتر گفتيم - آن را در جنوب سرزمينهاى عرب و در شرق و جنوب شرقى عقبه مىداند . « 3 » در اين جا يادآورى دو نكته به جا مىنمايد :
نخست در پيوند با اين سخن قرآن كريم دربارهء كيفر قوم شعيب : « پس آنان را زلزله فرو گرفت ، پس در خانههاى خويش نابود شدند » . « 4 » از اين آيه برمىآيد كه قوم شعيب با زمينلرزه يا با سموم ( باد داغ و سوزان ) نابود شدند و اين چيزى است سازگار با طبيعت سرزمين مدين كه هم زلزلهخيز است و هم وزشگاه بادهاى سوزان . « 5 »
دوم دربارهء جايگاه استراتژيكى سرزمين مدين ، زيرا بزرگترين و مهمترين راه بازرگانى كه سرزمينهاى جنوبى و شمالى عرب را به هم مىپيوست و مكه و مدينه و كنارههاى شرقى درياى ميانه و كنارههاى خليج عقبه تا مصر را به هم پيوند مىداد ، از مدين مىگذشت . اين راه از عدن و قنا در سرزمين يمن آغاز مىشد و به سوى شمال از مآرب و نجران مىگذشت .
سپس از طائف ، مكه ، مدينه ، خيبر ، علا ، مدائن صالح گذر مىكرد و در اينجا دو شاخه مىشد :
شاخهاى از آن به تيماء و عراق مىرفت و شاخهاى ديگر - كه دنبالهء همان راه اصلى بود - به پترا ، غزّه ، شام و مصر مىرسيد . « 6 »
هامش
( 1 ) . همان ، 69 .
( 2 ) . همان ، 83 - 84 .
( 3 ) . سفر پيدايش ، 25 : 6 ، 37 : 25 ، 28 ؛ سفر اعداد ، 12 : 1 ؛ سفر حبقوق ، 3 : 7 ؛ جواد على ، 1 / 456 ؛ الويس موسيل ، شمال الحجاز ، 84 ؛ نيز :A . Musil , The Northern Hegaz , p .287 .
( 4 ) . سورهء اعراف ، آيهء 91 .
( 5 ) . جواد على ، 1 / 452 .
( 6 ) . محمود طه ، ابوالعلاء ، جغرافية شبه جزيرة العرب ، 3 / 127 ؛ عبدالرحمان انصارى ، « لمحات عن بعض المدن -