3 . روزگار مديانيان
برخى از پژوهشگران بر اين پايه و پشتوانه كه خداوند در قرآن كريم در سورههاى اعراف ، يونس ، هود ، حج و عنكبوت ، پس از حضرت نوح ، از هود ، صالح و لوط و پيش از موسى از شعيب ياد كرده است ، روزگار شعيب را پيش از روزگار موسى دانستهاند . « 1 » اما اين برداشت نمىتواند چندان درست باشد ، زيرا در سورهء يونس نخست در آيههاى 71 - 72 از داستان نوح ياد شده است و در آيهء 73 از قوم ويژهاى نام نيامده و سپس به داستان موسى پرداخته شده است . گذشته از اين در آيههاى 12 - 14 سورهء « ق » از پيامبران و اقوام آنان با چنين چينش و ترتيبى ياد شده است : قوم نوح ، اصحاب رس ، ثمود ، عاد ، فرعون ، قوم لوط ، اصحاب أيكه و قوم تبع . افزون بر اينها بايد دانست كه در سورههاى اعراف ، هود ، حجر و شعراء ، داستان شعيب بىدرنگ پس از داستان قوم لوط آمده است ، و حتى در آيهء 89 سورهء شعراء آشكارا از نزديكى قوم شعيب با قوم لوط ياد شده است . اگرچه درست نمىدانيم كه اين نزديكى ، نزديكى مكانى است يا زمانى - آيه اين است : « اى قوم من ! مبادا ستيزهگرى شما با من ، زمينه شود تا بر سر شما بيايد آنچه بر سر قوم نوح يا قوم هود يا قوم صالح آمد . قوم لوط هم كه از شما دور نيست » . « 2 »
اگر اين نزديكى را نزديكى زمانى بدانيم و به روزگار ابراهيم بازگرديم ( 1940 - 1765 ق . م . ) و به ياد آوريم كه قوم لوط با ابراهيم هم روزگار بودند « 3 » ، خواهيم توانست بگوييم ، شعيب و قومش پس از سدهء هيجدهم پيش از ميلاد مىزيستهاند . به ويژه اگر اين سخن تورات ، كه مديانيان را از تبار مدين يا مديان پسر ابراهيم از همسر كنعانى او قطوره ، دانسته ، درست باشد . « 4 »
از سوى ديگر اگر درست باشد اين سخن برخى از گزارشها كه « يثرون » كاهن مدين با
هامش
( 1 ) . عبدالوهاب نجار ، قصص الانبياء ، 149 .
( 2 ) .« وَ يا قَوْمِ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ وَ ما قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ »( سورهء هود ، آيهء 89 ) .
( 3 ) . بنگريد به سورههاى : حجر ، 51 - 77 ؛ عنكبوت ، 26 - 35 ؛ ذاريات ، 24 - 37 ؛ نيز تورات ، سفر پيدايش ، 14 : 1 - 24 ، 18 : 1 - 33 .
( 4 ) . سفر پيدايش ، 25 : 1 - 2 ؛ سفر اول تواريخ ايام ، 1 : 32 .