پدر زن موسى « 1 » ، شعيب پيامبر عربى مدين ، يكى است « 2 » ، خواهيم توانست روزگار شعيب را از روى گمان و نه يقين ، سدهء سيزدهم پيش از ميلاد بدانيم . زيرا رفتن موسى به مدين پس از گريز از مصر ، نيز ديدار او با كاهن مدين پس از رهبرى اسرائيليان براى بيرون بردن آنان از مصر ، در سدهء سيزدهم پيش از ميلاد روى داده است . « 3 »
4 . مديانيان و بنىاسرائيل
چنان كه پيشتر نيز گفتهايم ، تورات مديانىها را از تبار ابراهيم ( ع ) مىداند . از اين روى آنان هم با عربها و هم با اسرائيلىها پسر عمو خواهند بود ، زيرا همه پسران ابراهيماند ، اگرچه از چند مادر : عربها از تبار اسماعيل پسر ابراهيماند ، از همسرش هاجر ؛ و اسرائيليان از تبار اسحاق پسر ابراهيماند ، از همسر ديگرش سارا ؛ و مديانيان از تبار مديان پسر ابراهيماند ، از همسر ديگرش قطوره . « 4 » نيز از تورات برمىآيد كه مديانيان با پسر عموهاشان ، اسماعيليان ، در پيوند و دوستى بودهاند . و از اينجاست كه موسى چون از مصر گريخت به آنان پناه برد ، از آنان زن گرفت و چهل سال مهمان پدر زنش ، كاهن مدين بود . « 5 » و چون بنىاسراييل را از مصر بيرون
هامش
( 1 ) . تورات دربارهء پدر زن موسى چند زبانى و تناقضگويى كرده است : يك جا در سفر خروج ، 3 : 1 او را « يثرون » ، كاهن مديان گفته است و جاى ديگر در سفر اعداد ، 10 : 29 « حوبات » پسر « رعوئيل » دانسته است جايى در سفر خروج ، 2 : 16 - 18 خود « رعوئيل » شمرده است . داستان قبيلهاى كه موسى از آنان زن گرفت نيز چنين است : گاه قبيلهاى مديانى است و گاه چنان كه در سفر داوران ، 1 : 16 آمده قبيلهاى « قينى » است - در همين سفر 4 : 11 يك بار ديگر برقينى بودن آن قبيله تأكيد شده آنجا كه در داستان « دبوره » تبار حابرقينى را باز مىگويد و او را از پسران حوبات برادر زن موسى مىشمارد . از اينروى شايد بتوان گفت : قينىها شاخهاى از مديانىها هستند . ( بنگريد به كتاب مؤلف اسرائيل ، 100 - 101 . نيز :J . Hasting , op - cit , p . 616 ; EB . p .3080 .
( 2 ) . بنگريد به : ياقوت ، 5 / 77 - 78 ؛ ابو عبيد بكرى ، 4 / 201 ؛ مروج الذهب ، 1 / 61 ؛ ابن خلدون ، 2 / 43 ، 82 ؛ عقاد ، الثقافة العربية اسبق من ثقافة اليونان و العبريين ، 80 .
( 3 ) . دربارهء تاريخ بيرون آمدن موسى از مصر بنگريد به كتاب مؤلف اسرائيل ، 268 - 303 .
( 4 ) . سفر پيدايش ، 16 : 15 - 16 ، 21 : 2 - 3 ، 25 : 1 - 2 ؛ سفر اول تواريخ ايام ، 1 : 28 - 36 .
( 5 ) . از قرآن آيههاى 27 - 28 سورهء قصص برمىآيد كه موسى هشت يا ده سال در مدين ماند . اما نوشتههاى يهودى و مسيحى ( اعمال رسولان ، 7 : 30 ؛ شاهين مكاريوس ، همان ، 40 ) گفتهاند : چهل سال در آنجا ماند ، و چون از مصر به مدين مىرفت چهل سال بود ( سفر خروج ، 7 : 6 ؛ اعمال رسولان ، 7 : 33 ) و در تيه نيز چهل سال درنگ كرد ( سفر اعداد ، 14 : 33 ؛ اعمال رسولان ، 7 : 36 - 42 ) و صد و بيست ساله بود كه از دنيا رفت ( سفر تثنيه ، 34 : 7 ) ؛ نيز بنگريد به : ابن خلدون ، 2 / 43 ، 82 .