وَ إِذا رَأَوْا
و چون ببينند
آيَةً
معجزه كه دليل صدق مقال تو است چون انشقاق قمر
يَسْتَسْخِرُونَ
يكديگر را به سخريه مىخوانند
وَ قالُوا
و گويند
إِنْ هذا
نيست اين كه ما ديدهايم
إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ
مگر جادوى روشن و هويدا
أَ إِذا مِتْنا
آيا چون بميريم ما
وَ كُنَّا تُراباً
و باشيم ما خاك
وَ عِظاماً
و استخوان بىگوشت و پوست
أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ
آيا ما برانگيختگان باشيم
أَ وَ آباؤُنَا الْأَوَّلُونَ
و يا پدران نخستين ما
قُلْ
بگو اى محمد ص
نَعَمْ
آرى برانگيخته شويد با پدران
وَ أَنْتُمْ داخِرُونَ
و حال آنكه شما خوار و بىمقدار باشيد هرگاه كه قيامت درآيد
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
پس جز اين نيست كه قيامت يك راندن بود يعنى نفخه كه دردمند
فَإِذا هُمْ يَنْظُرُونَ
پس ناگاه ايشان زنده شده و از قبر بيرون آمده مىنگرند
وَ قالُوا
و مىگويند
يا وَيْلَنا
اى واى بر ما
هذا يَوْمُ الدِّينِ
اينست روز پاداش كه ما را وعده مىدادند گويند ملائكه آرى
هذا يَوْمُ الْفَصْلِ
اين است روز حكم يا روز جدا كردن نيكان از بدان
الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ
آن روز كه بوديد شما به آن
تُكَذِّبُونَ
تكذيب مىكرديد و باور نمىداشتيد پس از حضرت حق تعالى فرمان دررسد به ملائكه كه
احْشُرُوا الَّذِينَ
جمع كنيد و بهم درآريد آنان را كه
ظَلَمُوا
ستم كردند بر خود بشرك
وَ أَزْواجَهُمْ
و اشباه ايشان را يعنى بتپرست را با بتپرست و ستارهپرست را با ستارهپرست و على هذا يا قرينان ايشان را از ديوان يا زنان ايشان را كه كافره بودهاند و گويند كه مراد از ظلمه ستمكارانند بر خلق بجور و بر خود به گناه و حشر آن است كه ايشان را در موقف بدارند يا امثال ايشان چنانچه زانى را با زانى و خمار را با خمار يا با عوان ايشان از ملازمان و مددگاران ايشان در ظلم در قوت القلوب آورده كه يكى از عبد اللّه بن مبارك قدس سرّه پرسيد كه من خياطم و احيانا براى ظلمه جامه مىدوزم آنگاه از اعوان ايشان نباشم عبد اللّه بن مبارك فرمود كه نى تو از اعوان نيستى بلكه از ظالمانى اعوان ظلمه آنهااند كه سوزن و رشته به تو مىفروشند نظم
يار ظالم مباش تا نشوى * روز حشر از شماره ايشان
گر تظلم پسند مىدارى * باشى كه از جملگى يكى ايشان
و اصح آنست كه اين ظلمه مشركانند بدليل آنكه مىفرمايد حشر كنيد ايشان را
وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ
و آن چيزى را كه بودند كه پرستش مىكردند
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز خداى تعالى از اصنام و غيرها يا ابليس و لشكر او را اين آيت عام است كه اختصاص يافته به آيت ان الذين سبقت الخ
فَاهْدُوهُمْ
پس بخوانيد ظلمه را و معبودان ايشان را يا دلالت كنيد ايشان را
إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ
به راه دوزخ .