وَ قِفُوهُمْ
و چون روى به دوزخ آرند گفته شود بازداريد ايشان را بر موقف يا بر پل صراط
إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
به درستى كه ايشان پرسيدهشدگان خواهند بود يعنى ايشان را از عقائد و اعمال ايشان خواهند پرسيد به جهت زيادت توبيخ و تقريع و ديگر ايشان را گويند
ما لَكُمْ لا تَناصَرُونَ
چيست مر شما را كه يارى نمىدهيد به يكديگر را و از جنس موقف خلاص نمىكنيد ايشان جواب نمىدهند حق سبحانه با ملائكه گويد كه ايشان يكديگر را نصرت ندهند
بَلْ هُمُ الْيَوْمَ
بلكه ايشان امروز
مُسْتَسْلِمُونَ
گردننهادگانند از روى عجز و منقادشدگانند
وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ
و در موقف روى آر ز بعضى از ايشان
عَلى بَعْضٍ
بر برخى ديگر يعنى رؤساى قوم و ضعفه ايشان
يَتَساءَلُونَ
از يكديگر مىپرسند كه اين چه حال است كه ما را پيش آمده يا سرزنش مىكنند يكديگر را
قالُوا
گويند اتباع مر رؤساى قوم را كه
إِنَّكُمْ
به درستى كه شما
كُنْتُمْ تَأْتُونَنا
بوديد كه درمىآمديد بما
عَنِ الْيَمِينِ
از روى نصيحت و نيكخواهى و يمن بزعم شما يا از قوت و قهر يا از طريق سوگند يعنى قسم ياد مىكرديد كه اين دين حق است كه ما شما را بدان مىخوانيم
قالُوا
گويند رؤسا در جواب ايشان كه نه چنين است
بَلْ لَمْ تَكُونُوا
بلكه نبوديد شما
مُؤْمِنِينَ
گرويدگان يعنى شما به راه راست نبوديد كه مر شما را گمراه كرده باشيم
وَ ما كانَ
و نبود
لَنا
ما را
عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ
بر شما هيچ حجّتى و قدرتى كه به اكراه و اجبار شما را به ضلالت دعوت نمودهايم
بَلْ كُنْتُمْ
بلكه بوديد شما بنفس خود
قَوْماً طاغِينَ
گروهى از اندازهگذشتگان
فَحَقَّ عَلَيْنا
پس واجب شد بر ما همه
قَوْلُ رَبِّنا
سخن پروردگار ما كه كلمة العذاب است
إِنَّا لَذائِقُونَ
به درستى كه ما چشندگانيم عذاب را درين روز
فَأَغْوَيْناكُمْ
پس ما شما را دعوت كرديم به گمراهى به جهت آنكه
إِنَّا كُنَّا غاوِينَ
به درستى كه ما بوديم گمراهان خواستيم كه شما نيز مثل ما باشيد و در مثل است كه خرمن سوخته هم خرمن سوخته مىطلبد بيت
من مستم و خواهم كه تو هم مست شوى * تا همچو من سوخته از دست شوى
حق سبحانه فرمود كه
فَإِنَّهُمْ
پس به تحقيق كه تابعان و متبوعان
يَوْمَئِذٍ
آن روز
فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ
در كشيدن عذاب انبازان باشند چنانچه در غوايت شريك بودهاند
إِنَّا كَذلِكَ
به درستى كه ما همچنين
نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ
مىكنيم با مشركان .