وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ
و چون گفته شود مر ايشان را كه به درويشان و محتاجان
أَنْفِقُوا
نفقه كنيد
مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ
از آنچه روزى داده است خداى تعالى شما را
قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا
گويند آنان كه نگرويدند بصانع يعنى معطله عرب
لِلَّذِينَ آمَنُوا أَ نُطْعِمُ
مر آنان را كه گرويدهاند يعنى كافران از روى تهكم با مؤمنان گويند آيا طعام دهيم يعنى ندهيم
مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ
آن را كه اگر خواستى خداى تعالى
أَطْعَمَهُ
طعام دادى او را يعنى خداى تعالى بزعم شما قادر است بر اطعام خلق بايستى كه ايشان را طعام دادى چون او طعام نداد ما نيز ندهيم گفتند كافران مؤمنان را
إِنْ أَنْتُمْ
نيستيد شما اى مؤمنان
إِلَّا فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
مگر در گمراهى هويدا كه ما را به مخالفت مشيت امر مىفرمائيد و اين سخن از ايشان خطا بود براى آنكه خداى تعالى بعضى مردم را توانگر ساخته و بعضى را فقير و به جهت ابتلاء حكم فرموده كه اغنياء از مال خدا كه مقرر كرده است محتاجان را بهرهمند گردانند پس مشيت را بهانه ساختن و امر الهى را كه بانفاق فرموده در گذاشتن محض خطا و عين جفا است - قطعه
درويش را خدا به توانگر حواله كرد * تا كار او بسازد و فارغ كند دلش
از روى بخل گر نشود ملتفت به دو * فردا بود ندامت و اندوه حاصلش
وَ يَقُولُونَ
و مىگويند كافران
مَتى
كجا است
هذَا الْوَعْدُ
اين موعود شما يعنى قيامت و هنگام رستخيز
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر هستيد راستگويان
ما يَنْظُرُونَ
انتظار نمىبرند ايشان
إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً تَأْخُذُهُمْ
مگر يك فرياد كه بگيرد ايشان را يعنى نفخه صاعقه كه بعد از نفخه فزع است دريابد ايشان را
وَ هُمْ يَخِصِّمُونَ
و حال آنكه ايشان در آن وقت در سودا و معامله بجدال و خصومت مشغول باشند و مهم دنيا مىسازند كه بهيكبار اسرافيل ع صور دردمد و همه خلق را بر جاى بميرند الا ما شاء اللّه
فَلا يَسْتَطِيعُونَ
پس نمىتوانند
تَوْصِيَةً
وصيت كردن با حاضران خود
وَ لا إِلى أَهْلِهِمْ
و نه بسوى اهل ايشان كه غائب باشند
يَرْجِعُونَ
بازگردند يعنى مجال از بازار به خانه رفتن نداشته باشند
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ
و بعد از چهل سال بدمند در صور ديگرباره
فَإِذا هُمْ
پس ناگاه ايشان
مِنَ الْأَجْداثِ
از گورها بيرون آمده
إِلى رَبِّهِمْ
بسوى پروردگار خويش
يَنْسِلُونَ
مىشتابند و درين چهل سال كفار را عذاب نباشد چون برانگيخته شوند .