قالُوا يا وَيْلَنا
گويند اى واى بر ما
مَنْ بَعَثَنا
كه برانگيخت ما را
مِنْ مَرْقَدِنا
از گورهاى ما ملائكه جواب دهند
هذا
اين است
ما وَعَدَ الرَّحْمنُ
آنچه وعده داده بود خداى از بعث و نشور و شما مىگفتيد متى هذا الوعد
وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ
و راست گفتند پيغمبران در باب بعث و جزا آنچه گفتند و شما باور نكرديد
إِنْ كانَتْ
نبود اين واقعه
إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً
مگر يك نعره كه آن نفخه اخير است يعنى به مجرد يك نفخه زنده شوند
فَإِذا هُمْ
پس آنگاه ايشان
جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ
همه ايشان نزديك ما حاضرشدگانند
فَالْيَوْمَ
پس امروز كه روز جزاست
لا تُظْلَمُ نَفْسٌ
ستم كرده نشود هيچ نفسى
شَيْئاً
چيزى را از جزاى كردار خود نه از ثواب ايشان بكاهند و نه زيادت كنند عقوبت ايشان از آنچه مستحق درمانند
وَ لا تُجْزَوْنَ
و پاداش داده نشويد اى اهل محشر
إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
مگر آن چيزى را كه بوديد كه مىكرديد از خير و شر
إِنَّ أَصْحابَ الْجَنَّةِ
به درستى كه اصحاب بهشت
الْيَوْمَ
آن روز
فِي شُغُلٍ
در كارى باشند
فاكِهُونَ
شادان و نازان و ميوهخوران و لذّتگيرندگان و آن كار افتضاض ابكار است يا سماع يا زيارت يكديگر يا مهمانى خداى بودن يا مشغول باشند ايشان به تنعم و فارغ باشند از تامل در مهم دوزخيان و انواع تعذيبات ايشان يا خداى تعالى مشغول گرداند ايشان را به چيزى كه فراموش كنند آن كسانى كه ايشان در دوزخ باشند چه ياد كردن ايشان موجب تنغص عيش است در بحر الحقائق گويد كه مر او از اصحاب جنّت طالبان بهشتاند كه مقصد ايشان نعيم جنان بوده حق سبحانه ايشان را به تنعم مشغول گرداند و اين حال اگرچه نسبت با دوزخيان از جلائل نعم است اما نسبت با طالبان حق بهغايت فرود مىنمايد و ازينجا بسرّ اكثر اهل الجنة البله پى مىتوان برد و گويند اين آيت نزد شبلى قدس سره ، خواندند شهقه زد و بىهوش شد و چون با خود آمد گفت بيچارگان اگر دانند كه بچه از كه مشغول ماندهاند فى الحال در ورطه هلاكت مىافتند در كشف الاسرار شيخ الاسلام انصارى نقل مىكنند كه مشغولى به نعمت بهشت از آن عامه مؤمنان است آقا مقربان حضرت از مطالعه شهود و ملاحظه نور وجود يك لحظه به نعيم بهشت نپردازند رباعى روزى كه مرا وصل تو در چنگ آيد از حال بهشتيان مرا ننگ آيد در بىتو بصحراى بهشتم خوانند صحراى بهشت بر دلم تنگ آيد
هُمْ
ايشان يعنى اصحاب جنّت
وَ أَزْواجُهُمْ
و زنان ايشان از اهل دنيا يا حور عينان
فِي ظِلالٍ
در سايه قصور يعنى در موضعى از حرارت آفتاب دور
عَلَى الْأَرائِكِ
بر تختهاى آراسته
مُتَّكِؤُنَ
تكيهزدگان باشند و اتكاء بر تخت دليل تنعم است .