وَ ما أَمْوالُكُمْ
و نيست مالها كه به شما دادهايم
وَ لا أَوْلادُكُمْ
و نه فرزندان كه بشما ارزانى داشتهايم
بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ
آن خصلتى كه نزديك گرداند شما را
عِنْدَنا
نزديك ما
زُلْفى
نزديك گردانيدنى چه تقرّب باعمال صالحه باشد و شما را آن نيست پس اموال و اولاد كسى را به حق نزديك نمىگرداند
إِلَّا مَنْ آمَنَ
مگر كسى را كه بگرود
وَ عَمِلَ صالِحاً
و بكند عملى كه صلاحيت قبول داشته باشد يعنى اموال خود را نفقه كند در راه حق و اولاد خود را علم دين بياموزد و در صلاح تربيت نمايد
فَأُولئِكَ
پس آن گروه
لَهُمْ
مر ايشان راست
جَزاءُ الضِّعْفِ
پاداش دو تو يعنى زياده بر زياده يكى را ده و بيشتر تا هفتصد
بِما عَمِلُوا
بسبب آنچه كردند از نيكيها
وَ هُمْ فِي الْغُرُفاتِ
و ايشان در غرفهاى بهشت
آمِنُونَ
ايمناند از مكاره و آفات و شدايد و مخافات
وَ الَّذِينَ يَسْعَوْنَ
و آنان كه مىشتابند و كوشش مىنمايند
فِي آياتِنا
در آيتهاى ما يعنى قرآن و بر آن زبان طعن مىگشايند
مُعاجِزِينَ
در حالتى كه گمانبرندگانند كه ما را عاجز توانند ساخت از انزال آن يا مردم را از پذيرفتن و ايمان آوردن بدان
أُولئِكَ
آن گروه
فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ
در عذاب دوزخ حاضرآوردهشدگانند
قُلْ
بگو اى محمد
إِنَّ رَبِّي
به درستى كه آفريدگار من
يَبْسُطُ الرِّزْقَ
گشاده مىسازد روزى را
لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ
براى هر كه مىخواهد از بندگان خود از كافر و عاصى بر وفق مشيت خود
وَ يَقْدِرُ لَهُ
و تنگ مىسازد براى هر كه مىخواهد بر وجه حكمت خود
وَ ما أَنْفَقْتُمْ
و آنچه نفقه كنيد
مِنْ شَيْءٍ
از چيزى كه شما راست در راه خداى
فَهُوَ
پس خداى
يُخْلِفُهُ
عوض مىدهد آن را در دنيا يا ذخيره مىنهد براى شما در آخرت و در حديث آمده است كه هر بامداد دو فرشته از آسمان نزول مىنمايند يكى مىگويد اللهم اعط كل منفق خلفا خدايا هر نفقهكننده را عوض ده و ديگرى دعا مىكند اللهم اعط كل ممسك تلفا خدايا مال هر ممسك را عرصه تلف ساز بيت
بده در راه حق تا موجب عز و شرف گردد * منه بر روى هم كاندك زمانى آن تلف گردد
وَ هُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ
و خداى تعالى بهترين روزىدهندگان است يعنى غير او كه چيزى به كسى مىدهد واسطه است در ايصال رزق و رزّاق حقيقى او است
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً
و ياد كن روزى را كه جمع كنيم همه بنو مليح را از خزاعه
ثُمَّ يَقُولُ
پس گوئيم و حفص در هر دو لفظ بيا مىخواند يعنى خداى تعالى همه را حشر كند پس گويد
لِلْمَلائِكَةِ
مر فرشتگان را كه
أَ هؤُلاءِ إِيَّاكُمْ
آيا اين گروهند كه شما را
كانُوا يَعْبُدُونَ
بودند كه مىپرستيدند و اين سؤال جهت توبيخ مشركان و قطع طمع ايشان است از شفاعت ملائكه .