أَ وَ لَمْ يَرَوْا كَيْفَ
آيا نمىبينيد و حفص به غيبت مىخواند يعنى آيا نمىبينند منكران بعث كه چگونه
يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ
آشكارا مىگرداند خداى تعالى آفريدگاران را و از نيست هست مىكند
ثُمَّ يُعِيدُهُ
پس ايشان را بعد از موت بازگرداند بحيات
إِنَّ ذلِكَ
به درستى كه اين ابدا و اعاده
عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
بر خداى تعالى آسان است
قُلْ
بگو اى محمد ص مر اين منكران را كه از راه تفكّر و استدلال
سِيرُوا
برويد
فِي الْأَرْضِ
در زمين
فَانْظُرُوا كَيْفَ
پس بنگريد كه چگونه
بَدَأَ الْخَلْقَ
بيافريده است خداى تعالى خلق را در ابتداء بر اختلاف اشكال و افعال و احوال
ثُمَّ اللَّهُ
پس خداى تعالى
يُنْشِئُ
ظاهر گرداند
النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ
آفريدن ديگر را ملخص سخن آن است كه چون بديديد و بدانستيد كه خالق همه در ابتدا اللّه است حجت لازم شود بر شما در اعادت و به ضرورت دانيد آنكه مبدئ خلايق است مىتواند كه معيد ايشان باشد
إِنَّ اللَّهَ
به درستى كه خداى تعالى
عَلى كُلِّ شَيْءٍ
بر همه چيز از ابداء و اعاده
قَدِيرٌ
تواناست به جهت آنكه قدرت صفت ذاتى اوست و نسبت ذات او به همه ممكنات يكسان است چون بر نشئت اولى قادر است هر آئينه از نشأة اخرى عاجز نخواهد بود
يُعَذِّبُ
عذاب كند
مَنْ يَشاءُ
هرك را خواهد عذاب او
وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ
و ببخشد بر هر كه خواهد بخشش او
وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ
و بسوى حكم او بازگرديده خواهيد شد در روز جزا و گفتهاند كه عذاب كند بخذلان و كفران و بخشايد بتوفيق ايمان و در كشف الاسرار آورده كه عذابش از راه عدل است و رحمتش از روى فضل هرك را خواهد با وى عدل كند و از پيش براند و هرك را خواهد بوى فضل كند بلطف خويش بخواند نظم
اگر رانى ز راه عدل رانى * و گر خوانى ز روى فضل خوانى
مرا با راندن و خواندن چهكار است * اگر خوانى و گر رانى تو دانى
در زاد المسير آورده كه عذاب به زشت خوى است و رحمت بحسن خلق و نزد بعضى عذاب و رحمت بميل دنيا است و ترك آن يا بحرص و قناعت يا بمتابعت بدعت و ملازمت سنت يا بتفرقه خاطر و جمعيت دل امام قشيرى رح فرموده كه عذاب بهآنست كه بنده را با او گذارد و رحمت آنكه متولى كار او شود مصرعه تا تو نباشى يار ما رونق نگيرد كار ما -
وَ ما أَنْتُمْ
و نيستيد شما اى مردمان
بِمُعْجِزِينَ
عاجزكنندگان مر پروردگار خود را از عذاب خود
فِي الْأَرْضِ
در زمين يعنى اگر خواهيد كه از حكم او بگريزيد و در زمين متوارى شديد نتوانيد شد
وَ لا فِي السَّماءِ
و نه در آسمان يعنى اگر در آسمان باشيد هم عاجزكنندگان نيستيد و گفتهاند مراد آن است كه نه هر كه در آسمان است قادر بود بر عاجز كردن خداى
وَ ما لَكُمْ
و نيست شما را از عذاب خداى
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز خداى تعالى
مِنْ وَلِيٍّ
هيچ دوستى كه نگاه دارد شما را از ان
وَ لا نَصِيرٍ
و نه يارى كه بصدد دفع آن درآيد .