وَ الَّذِينَ
و ايشان آناناند كه با وجود اجتهاد در طاعت و اتصاف بخشوع روز و خضوع شب
يَقُولُونَ
مىگويند از روى ترسكارى كه
رَبَّنَا اصْرِفْ
اى پروردگار ما بگردان
عَنَّا
از ما
عَذابَ جَهَنَّمَ
عذاب دوزخ را
إِنَّ عَذابَها
به درستى كه عذاب دوزخ
كانَ غَراماً
هست دائم و لازم يعنى جاويدست
إِنَّها
به تحقيق كه دوزخ
ساءَتْ مُسْتَقَرًّا
بد آرامگاهى است
وَ مُقاماً
و بد جائى بودنى است
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا
و ايشان آناناند كه چون نفقه كردند
لَمْ يُسْرِفُوا
اسراف نكردند و از حد بيرون نبردند يعنى در معاصى و محرمات صرف نكردند
وَ لَمْ يَقْتُرُوا
و تنگ فرانگرفتند و بخل نورزيدند يعنى حق اللّه از مستحق بازنداشتند
وَ كانَ
و بود انفاق ايشان
بَيْنَ ذلِكَ
ميان اسراف و تقتير
قَواماً
راست استادنى يعنى طريقه اعتدال مرعى داشتند و از طرفين كه مذمومست احتراز نمودند بيت
وسط را مكن هرگز از كف رها * كه خير الامور است اوساطها
آوردهاند كه بعضى از مشركان بجناب رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم آمده گفتند كه اى محمّد ص ما شرك آوردهايم و خون ناحق بسيار كردهايم و زنا و فجور از ما صدور يافته اگر اين خداى كه تو ما را به پرستش او مىخوانى از سر اين گناهان درمىگذرد ما مىتوانيم كه ايمان آريم آيت آمد كه
وَ الَّذِينَ لا يَدْعُونَ
و عباد الرحمن آنانند كه نخواهند و نپرستند
مَعَ اللَّهِ
با خداى به حق
إِلهاً آخَرَ
خداى ديگر را
وَ لا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي
و نكشند آن نفس را كه
حَرَّمَ اللَّهُ
حرام كرده است خداى تعالى قتل آن نفس را يعنى نفس مؤمن و معاهد
إِلَّا بِالْحَقِّ
مگر به حق يعنى موجبات قتل كه آن ردّت است و زنا و قتل ناحق و سعى در زمين بفساد
وَ لا يَزْنُونَ
و زنا نكنند چه امّهات معاصى اين سه كبيرهاند در صحيحين از ابن مسعود آوردهاند كه از رسول خداى صلى اللّه عليه و سلم پرسيدم كه كدام گناه بزرگتر است فرمود كه آنكه شركگوئى خداى را و حال آنكه او ترا بيافريده گفتم پس ديگر كدام گناه گفت كه فرزند خود را بكشى از ترس آنكه با تو طعام بخورد گفتم پس ديگر كدام گفت آنكه زنا كنى با زن همسايهء خويش پس تصديق قول پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم را اين آيت آمده كه بندگان پسنديده شرك نياوردند و قتل به ناحق و زنا نكنند
وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ
و هر كه بكند از آنچه مذكور شد از كبائر
يَلْقَ أَثاماً
ببيند جزاى بزهكارى خود گفتهاند و آثام وادى است در دوزخ كه زناكاران را در ان عقوبت خواهند كرد يا چيزيست كه سيلان مىكند از اجسام دوزخيان مثل خون دريم يا آثام و غىّ دو چاهاند در دوزخ براى عذاب جمعى مقرر
يُضاعَفْ
دو تو كرده شود
لَهُ الْعَذابُ
مر كنندهء اين كارها را عذاب
يَوْمَ الْقِيامَةِ
روز رستخيز
وَ يَخْلُدْ
جاويد باشد
فِيهِ
در عذاب
مُهاناً
در حالتى كه خوار و بىاعتبار باشد .