ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ
پس حقا كه زود بدانيد جهت خطاى خود را بوقت نشور
كَلَّا
نه چنان بايد كه به زنده و مرده مباهات كنيد
لَوْ تَعْلَمُونَ
اگر بدانيد كه چه احوال در پيش داريد
عِلْمَ الْيَقِينِ
دانستن درست بىگمان هر آئينه شما را بازدارد از مفاخرت و مكاثرت
لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ
به خدا كه بخواهيد ديد دوزخ را اوّل از دور وقتى كه بعرصات مىآرند شما را
ثُمَّ لَتَرَوُنَّها
پس هر آئينه بخواهيد ديد آن را
عَيْنَ الْيَقِينِ
ديدنى به چشم بىشك وقتى كه درآييد
ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ
پس هر آئينه پرسيده شويد
يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ
آن روز بوقت محاسبه از نعمتها كه بدان مشغول شديد از عبادتها باز مانديد خطاب مخصوص است بهر كه دنيا او را از دين بازداشته و گفتهاند مخاطب كفّاراند و اصح آنست كه اعم دارند چه همه كس را از شكر نعمتى كه داشته سؤال خواهند كرد و بعضى نعيم را تخصيص كردهاند به آب سرد و رطب يا سايه خنك يا لذّت نوم يا اعتدال خلق يا اسلام يا تخفيف شرائع يا قرآن و اشهر آن است كه صحت و فراغ است بيت
فراغ دلت هست نيروى تن * چو ميدان فراخ است گوئى بزن
چه در حديث آمده كه دو نعمت است كه بيشتر مردمان در ان مغبوناند و قدر آن نمىشناسند صحت و فراغت در عين المعانى آورده كه نعيم محمد است صلى اللّه عليه و سلّم و همه را از دعوت و ملّت و اتباع سنت او خواهند پرسيد بيت
چه نعمتى است بزرگ از خدا كه بر ثقلين * سپاسدارى اين نعمت است فرض العين
سورة العصر
مكّيّة و قيل مدنيّة و هى ثلاث آيات
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
- آوردهاند كه ابو الاشدين مر صديق رضى اللّه عنه را گفت زيان كردى اى ابا بكر رض كه دين پدران را بگذاشتى و از عبادت بتان دست بازداشتى جواب داد كه زيانكار نباشد آنكه سخن خدا و رسول شنود و عمل خير بجاى آرد بلكه زيانكار آن است كه بت پرستد و متابعت شيطان كند حق سبحانه موافقت سخن صديق را اين سورة فرستاد كه
وَ الْعَصْرِ
سوگند به خداى روزگار يا به روزگارى كه مشتملست بر اعاجيب بسيار يا به نماز ديگر يا بعصر هر پيغمبرى يا بعصر تو اى محمد عليه الصلاة و السّلام كه فاضلترين همه عصرهاست جواب قسم آنكه
إِنَّ الْإِنْسانَ
به درستى كه ابو الاشدين يا ابو جهل يا همه آدميان
لَفِي خُسْرٍ
هر آئينه در زيانند بسبب صرف عمار در مطالب ناپايدار بيت
مده بيهوده نقد عمر عزيز ز دست * كه بس زيان كنى و مر ترا ندارد سود
پس اين همه مشركان ضائعكنندگان عمر در زيانكارىاند
إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا
مگر آنان كه گرويدهاند
وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
و كردهاند كردارهاى پسنديده
وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ
و وصيت كردهاند يكديگر را بعملى راست و درست كه اقامت است بر طريق حق يا بقول صحيح كه قرآن است
وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ
و وصيت كردهاند يكديگر را بصبر بر طاعت يا از معصيت و بعضى از مفسران گويند خسر كنايت است از حال ابو جهل و آمنوا ايمائى مىكنند به صفت صديق رض و عملوا الصالحات اشارت است به كردار فاروق رض و تواصوا بالحق مخبرست از گفتار ذى النورين رض و تواصوا بالصبر حاكى است از سيرت مرتضى على رضوان اللّه عليهم اجمعين .