بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ
ما راه گم نكردهايم بلكه ما بىبهرهگانيم از محصول و ميوه آن باغ به جهت منع فقرا و ترك استثنا
قالَ أَوْسَطُهُمْ
گفت فاضلترين ايشان از روى عقل يا بزرگترين بسن يا صائبتر برأى كه
أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ
آيا نگفتم مر شما را وى روز
لَوْ لا تُسَبِّحُونَ
چرا ياد نمىكنيد خداى تعالى را به بزرگى و نمىگوئيد انشاءالله تعالى
قالُوا سُبْحانَ رَبِّنا
گفتند پاك است خداى ما از آنكه در فرستادن اين بلا بر ما ستم كرده باشد
إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ
به درستى كه ما بوديم ستمكاران بر خود بمنع درويشان
فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ
پس روى آوردند بعضى از ايشان بر بعضى ديگر
يَتَلاوَمُونَ
ملامت مىكردند اين آن را مىگفت تو چنين انديشيدى و او عذر مىآورد كه تو هم بدان راضى بودى القصه به گناه خود اعتراف نمودند از روى نياز
قالُوا يا وَيْلَنا
گفتندى واى بما
إِنَّا كُنَّا طاغِينَ
به درستى كه هستيم ما از حدگذرندگان در گناهكارى كه استثناء نكرديم و درويشان را محروم ساختيم
عَسى رَبُّنا
شايد كه پروردگار ما يعنى از كرم او اميدواريم
أَنْ يُبْدِلَنا
آنكه بدل دهد ما را
خَيْراً مِنْها
بهتر از ان باغ
إِنَّا إِلى رَبِّنا
به درستى كه ما بسوى طاعت پروردگار خود
راغِبُونَ
رغبتكنندگانيم بعد از توبه و طلب عفو حق تعالى بر ايشان بخشيد و باغى پرانگور حيوان نام بر ايشان ارزانى فرمود و دمياطى گويد كه خبر داد مرا كسى كه آن باغ ديده بود كه دران باغ خوشه انگور ديدم برابر مردى سياه بر پا ايستاده محققان گفتهاند كه هر كه به بلا گرفتار گردد و مال و منال او در عرصه تلف افتد بايد كه او تامل نمايد و بداند كه بلا باستحقاق او برو نازل شده پس به گناه اعتراف نموده به حضرت عزت بازگشت كند حضرت اللّه جل جلاله بهتر و خوشتر از آنچه ازو تلف شده باشد به دو باز دهد چنانچه باغ حيوان بعوض باغ ضروان داد و پير رومى ازين معنى خبر مىدهد آنجا كه مىفرمايد ابيات -
اوّلم خم شكست و سركه بريخت * من نگفتم كه اين زيانم كرد
صد خم شهد صافى از پى آن * عوضم داد و شادمانم كرد
كَذلِكَ الْعَذابُ
همچنين است عذاب كردن خداى تعالى در دار دنيا
وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ
و هر آئينه عذاب آن سراى بزرگتر است از ان جهت كه اين عذاب زود رود و زوال يابد و آن عذاب آن سراى ابدالآباد باقى ماند
لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ
اگر باشند مردمان كه بدانند هر آئينه از موجبات عذاب بپرهيزند
إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ
به درستى كه مر پرهيزگاران راست
عِنْدَ رَبِّهِمْ
نزديك پروردگار ايشان يعنى در آخرت يا در جوار قدس
جَنَّاتِ النَّعِيمِ
بوستانها بنعمت آن كافران مىگفتند كه اين جنّت و نعمت كه مسلمانان گويند موجود نيست و اگر فرضا هم باشد ما را بيشتر خواهند داد چنانچه در دنيا از مسلمانان ما خوشحالتريم در عقبى نيز به همين منوال خواهيم بود حق تعالى رد قول ايشان را مىفرمايد .