يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى گروه گرويدگان
قُوا أَنْفُسَكُمْ
نگاه داريد نفسهاى خود را به ترك معاصى
وَ أَهْلِيكُمْ
و اهالى و فرزند خود را به موعظه و نصيحت
ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ
از آتشى كه آتشانگيز آن مردمان باشند يعنى كفار جن و انس
وَ الْحِجارَةُ
و سنگ كبريت كه در حرارت مىافزايد يا بتان سنگين كه كفّار مىپرستند يا گنجهاى زر و سيم كه اصل و منشاى آن سنگ است نظم
زر و سيماند سنگ زرد و سفيد * اندرين سنگها بيند اميد
دلى از سنگ سختتر بايد * كه ز سنگيش راحت افزايد
دل ازين سنگ اگر تو بر نكنى * سر حسرت بسى به سنگ زنى
عَلَيْها
بر آن آتش
مَلائِكَةٌ
فرشتگانند يعنى موكلاند بر وى زبانيه
غِلاظٌ
درشت سخنان
شِدادٌ
سختكاران و توانايان كه دوزخى را با ايشان قوّت ستيز و از چنگ ايشان مجال گريز نباشد
لا يَعْصُونَ اللَّهَ
نافرمانى نكنند خداى را
ما أَمَرَهُمْ
در ان چه فرمايد ايشان را يعنى به رشوت فريفته نشود تا مخالفت امر بايد كرد
وَ يَفْعَلُونَ
و مىكنند
ما يُؤْمَرُونَ
آنچه فرموده مىشوند بدان در تبيان آورده كه التذاذ زبانيه به عذاب كافران برابر التذاذ اهل بهشت است بنعيم جنان پس چون زبانيه كافران را به كناره دوزخ آرند ايشان آغاز اعتذار كرده داعيه اخلاص نمايند حق سبحانه فرمايد يا ملائكه گويند
يا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا
اى آن كسانى كه كافر شديد
لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ
عذر مگوئيد كه امروز عذر مقبول نيست و فائده نخواهد داد -
إِنَّما تُجْزَوْنَ
جز اين نيست كه پاداش داده مىشويد
ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
آن چيز را كه در دنيا بوديد كه عمل مىكرديد
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى آنها كه گرويدهايد
تُوبُوا إِلَى اللَّهِ
بازگرديد به خداى
تَوْبَةً نَصُوحاً
بازگشتن خالص يعنى توبه كنيد و باز بسر گناه مرويد معاذ بن جبل رضى اللّه عنه فرمود كه توبه نصوح آنست كه تائب عود نكند به معصيت چنان كه شير عود نكند به پستان حسن بصرى رح گفته كه توبه نصوح دو ركن دارد اوّل ندامت بر گناه گذشته دوم عزيمت بر ترك گناه در آينده نظم
توبه چون باشد پشيمان آمدن * بر در حق نومسلمان آمدن
خدمتى از سر گرفتن با نياز * با حقيقت روى كردن از مجاز
عَسى رَبُّكُمْ
چون توبه كنيد شايد كه پروردگار شما
أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ
آنكه درگذراند از شما
سَيِّئاتِكُمْ
گناهان شما را
وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ
و درآرد شما را به بوستانهائى كه پيوسته
تَجْرِي
مىرود
مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
از زير درختان و قصور آن جويها و در آوردن كى باشد .