فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
در بوستانهاى مشتمل بر انواع نعمت
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ
گروهى بيشتر از پيشينيان يعنى امم انبياى گذشته
وَ قَلِيلٌ
و اندكى
مِنَ الْآخِرِينَ
از پسينيان يعنى امت محمد صلى اللّه عليه و سلّم مضمون سخن آنست كه سابقان امم ماضيه پيش از سابقان اين امتاند در تبيان آورده كه مراد جماعتىاند كه انبياء را معاينه ديدند و به خدمت ايشان رسيده بديشان گرويدند نه تمام امتان ايشان زيرا كه امت متابعت پيغمبر ما صلى اللّه عليه و سلّم از همه امم بيشتر خواهند بود چنانچه فحواى انا اكثر الناس تبعا يوم القيمة از ان خبر مىدهد و در حديث بريده رضى اللّه عنه ، مذكورست كه اهل بهشت صد و بيست صف باشند هشتاد ازين امت و چهل سائر امم و اين سابقان از اوّلين و آخرين در بهشت باشند
عَلى سُرُرٍ
بر تختها
مَوْضُونَةٍ
بافته بزر و مكلل بدر و ياقوت و زمرد
مُتَّكِئِينَ
تكيهزدگان
عَلَيْها
بر آن تختها
مُتَقابِلِينَ
برابر يكديگر يعنى روى با روى تا به ديدار هم مستأنس و مسرور باشند
يَطُوفُ عَلَيْهِمْ
مىگردند بر ايشان براى خدمت
وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ
كودكان
مُخَلَّدُونَ
جاويدماندگان بر هيئات كودكى چه خدمت خردان زيباتر است از خدمت كبار و گويند آراستگان به گوشوارهاى زرين و اين كودكان را خدا آفريده باشد براى خدمت بهشتيان و از سلمان رضى اللّه عنه منقول است كه ايشان اطفال مشركانند كه به خدمت اهل بهشت نامزد شدهاند و بر ايشان طواف مىكنند
بِأَكْوابٍ
بكوزها
وَ أَبارِيقَ
و ابريقها
وَ كَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ
و جامهائى از شرابى روان است در بهشت يا خمر پاك صافى چون آب زلال
لا يُصَدَّعُونَ
دردسر نكشند
عَنْها
از ان شراب يعنى آن مى را خمار نباشد
وَ لا يُنْزِفُونَ
و نه بىعقل و بىهوش شوند از ان
وَ فاكِهَةٍ
و ديگر بر ايشان مىگردند به ميوهها
مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ
از آنچه اختيار كنند و برگزينند
وَ لَحْمِ طَيْرٍ
و به گوشت مرغان كه الطف لحوم است
مِمَّا يَشْتَهُونَ
از آنچه آرزو كنند يعنى بر وجهى كه خواهند جوشيده يا بريان كرده
وَ حُورٌ
و بر سابقان در جنت طواف مىنمايند از براى خدمت زنان سفيد روى
عِينٌ
گشاده چشمان در صفا و لطافت
كَأَمْثالِ اللُّؤْلُؤِ
مانند مرواريد
الْمَكْنُونِ
پوشيده در صدف كه غبار برو نهنشسته باشد و دست اغيار به دو نرسيده
جَزاءً
پاداش مىدهيم ايشان را پاداش دادنى
بِما كانُوا يَعْمَلُونَ
بسبب آنچه بودند كه عمل مىكردند در دنيا
لا يَسْمَعُونَ
نشنوند
فِيها
در بهشت
لَغْواً
سخنان بيهوده يا بانگ و فرياد يا سوگند به دروغ
وَ لا تَأْثِيماً
و نه سخنى كه گفتن آن موجب گناه باشد چون فحش و دشنام .