فَاصْبِرْ
پس صبر كن اى محمد ص بر جفاى قوم
كَما صَبَرَ
همچنانكه صبر كردند
أُولُوا الْعَزْمِ
خداوندان ثبات و جدّ
مِنَ الرُّسُلِ
از پيغمبران و ايشان اصحاب شرائعاند كه در تمهيد قواعد احكام مراسم اجتهاد بتقديم رسانيدند و بر معادات معاندان و مجادلات طاغيان و آزار و ايذاى منكران شكيبائى نمودند و ايشان نوح ع و و ابراهيم ع و موسى ع و عيسى ع على نبينا و عليهم السّلام بودهاند امام محى السنّة رح گفته اولوالعزم آنهااند كه بر تخصيص رقم ذكر يافتهاند در دو موضع يكى در اخذ ميثاق كه و اذ اخذنا من النبيين ميثاقهم و منك و من نوح الآية دوم در موضع شرع لكم من الدين ما وصى به نوحا و همان اصحاب شرايعاند با پيغمبر ص ما صلى اللّه عليه و سلّم و قولى آنست كه ايشان نجباى رسلاند هژده تن كه در سوره الانعام نام ايشان هست و پيغمبر ما را امر شد كه فبهداهم اقتده در زاد المسير آورده كه همه پيغمبران اولوالعزماند الا آدم و يونس و سليمان عليه السلام و گفتهاند غير يونس ع عليه السلام و بس چه او تعجيل نموده از ميان قوم بيرون رفته و حضرت عزّت پيغمبر ما را فرموده و لا تكن كصاحب الحوت يعنى در عدم صبر پس اينجا نيز مىفرمايد كه شكيبائى ورز
وَ لا تَسْتَعْجِلْ
و طلب شتاب مكن
لَهُمْ
براى كفّار قريش بنزول عذاب كه بىشك در وقت خود نازل شود
كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ
گويا ايشان روزى كه ببينند
ما يُوعَدُونَ
آنچه وعده داده شدهاند از عذاب يعنى چون هول و فزع قيامت مشاهده كنند چنان نمايد ايشان را كه
لَمْ يَلْبَثُوا
درنگ نكردهاند در دنيا
إِلَّا ساعَةً مِنْ نَهارٍ
مگر ساعتى از روز يعنى كوتاه شمرند بودن خود را در دنيا و برزخ از هيبت عقوبات دوزخ
بَلاغٌ
آنچه گفته شد درين سوره از مواعظ كفايت است
فَهَلْ يُهْلَكُ
پس آيا هلاك كرده خواهند شد به عذاب وقتى كه نازل شود يعنى نخواهند شد
إِلَّا الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ
مگر گروهى بيرون رفتگان از دائره فرمان
سورة محمد
مدنية و هى ثمان و ثمانون آية
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ - الَّذِينَ كَفَرُوا
آنان كه كافر شدند
وَ صَدُّوا
و بازداشتند مردمان را
عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
از راه خداى يعنى منع كردند از دخول در اسلام مراد شياطين قريشاند چون ابو جهل و نضر و عتبه يا مطعمان روز بدر و ايشان دوازده تن بودند از صناديد عرب
أَضَلَّ
باطل كرد خداى
أَعْمالَهُمْ
عملهاى ايشان كه از مكارم مىشمردند چون صله رحم و فك اسير و حفظ جوار و حسن ضيافت .