وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ
و به درستى كه ممكن گردانيديم قوم عاد را
فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ
در ان چيزى كه ممكن نساختيم شما را اى كفّار قريش
فِيهِ
در ان از قوّت و شوكت و بسيارى مالها و نفاذ تصرف
وَ جَعَلْنا لَهُمْ
و داديم مر ايشان را
سَمْعاً
گوش تا بشنوند
وَ أَبْصاراً
و چشمها تا ببينند
وَ أَفْئِدَةً
و دلها تا دريابند و ايشان به گوش هوش سخن حق نشنيدند و بديده اعتبار دلايل قدرت نديدند و بدل در وحدانيت خدا تفكر نكردند همين كه عذاب فرود آمد
فَما أَغْنى
پس دفع نكرد
عَنْهُمْ
از ايشان
سَمْعُهُمْ
گوش ايشان
وَ لا أَبْصارُهُمْ
و نه ديدههاى ايشان
وَ لا أَفْئِدَتُهُمْ
و نه دلهاى ايشان
مِنْ شَيْءٍ
چيزى را از عذاب خداى
إِذْ كانُوا
چون بودند كه از تقليد و تعصب
يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ
انكار مىكردند به آيتهاى خداى يا معجزات پيغمبر را ص
وَ حاقَ بِهِمْ
و بگرد درآمد ايشان را
ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
آنچه بودند كه بدان استهزاء مىكردند يعنى عذاب
وَ لَقَدْ أَهْلَكْنا
و به درستى كه ما هلاك كرديم اى اهل مكه
ما حَوْلَكُمْ
آنچه گرداگرد شما بوده
مِنَ الْقُرى
از ديهها چون حجر و مؤتفكه
وَ صَرَّفْنَا الْآياتِ
و تكرار كرده بوديم آيتها و حجتها را بر اهل قرى
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
شايد كه بازگردند از كفر ايشان باز نهگشتند و هلاك شدند
فَلَوْ لا نَصَرَهُمُ
پس چرا نصرت نكردند ايشان را
الَّذِينَ اتَّخَذُوا
آنان كه گرفته بودند آن هلاكشدگان ايشان را
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز خداى
قُرْباناً
از براى تقرب به خداى
آلِهَةً
خدايان يعنى بتان كه ايشان را به خداى گرفته بودند جهت تقرب چرا يارى نكردند ايشان را در وقت عذاب
بَلْ ضَلُّوا
بلكه غائب شدند
عَنْهُمْ
از نصرت ايشان گفتند يعنى نااميد گشتند و بريده شد رجاى ايشان از نصرت بتان
وَ ذلِكَ
و فراگرفتن بتان به خداى براى تقرب به خداى تعالى
إِفْكُهُمْ
دروغ ايشان است
وَ ما كانُوا يَفْتَرُونَ
و آنچه هستند كه برمىبافند و نسبت مىدهند الوهيت را به مخلوقى عاجز و روى توجه از خالق قادر برمىتابند مصرعه
رو هر كه از تو تافت دگر آبرو نيافت
ارباب سير و آثار رحمهم اللّه آوردهاند كه پيغمبر عليه الصلاة و السلام بعد از مراجعت از طايف ببطن نخله فرود آمد و شب برخاست و نماز تهجّد گزارد و قرآن مىخواند جمعى جنيان از نصيبين بيمن مىرفتند آنجا رسيده آواز قراءة شنيدند خود را به حضرت صلى اللّه عليه و سلّم نمودند كه حق سبحانه از ان قصّه خبر مىدهد كه -